Europese Unie activeert GOVSATCOM en versnelt tijdlijn voor IRIS²-constellatie

De Europese Unie (EU) heeft de operationele fase van haar GOVSATCOM-programma officieel ingeluid. Deze stap, die plaatsvond in de week voorafgaand aan 27 januari 2026, is gericht op het waarborgen van soevereine, versleutelde communicatiediensten voor militaire en overheidsinstanties. De lancering vermindert de afhankelijkheid van niet-Europese satellietdiensten, zoals die van Starlink. Commissaris voor Defensie en Ruimtevaart, Andrius Kubilius, bevestigde de start tijdens de European Space Conference en benadrukte dat de systemen nu "Gebouwd in Europa, geëxploiteerd in Europa, onder Europese controle" zijn.

Het initiatief bundelt momenteel acht satellieten van vijf lidstaten en vormt de eerste fase in de ontwikkeling van robuuste Europese satellietconnectiviteit. De onmiddellijke inzet van GOVSATCOM voorziet lidstaten van toegang tot militaire en overheidscommunicatie met een hoog beveiligingsniveau, wat cruciaal is gezien de toename van cyber- en hybride dreigingen. De Europese Commissie heeft ruimtebronnen geïdentificeerd als een van de negen prioritaire defensiecapaciteitsdomeinen in de defensievoorbereidingsroadmap voor 2030, wat de strategische urgentie van het project onderstreept. De uitbreiding van de GOVSATCOM-dekking en bandbreedte staat gepland voor 2027.

Gelijktijdig met de GOVSATCOM-operaties is de tijdlijn voor de toekomstige IRIS²-constellatie (Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite) versneld. De volledige operationele inzet van de door de EU geëxploiteerde overheidsdiensten wordt nu verwacht in 2029, een jaar eerder dan de eerdere projectie van 2030. IRIS², een ambitieus project dat een multi-orbit constellatie van 290 satellieten zal omvatten, is ontworpen om veilige communicatie te bieden aan overheden, bedrijven en burgers als Europees equivalent van de Amerikaanse Starlink-mega-constellatie. De ontwikkeling van IRIS² wordt geleid door het SpaceRISE-consortium onder een 12-jarige concessieovereenkomst met een totale kostenraming van €10,6 miljard, gefinancierd door de EU, ESA en de private sector.

Deze ontwikkelingen vallen samen met bredere Europese defensie-initiatieven, zoals het voorgestelde Europese Defensie Schild, dat Kubilius later in het jaar wil presenteren. Dit schild zal nationale capaciteiten bundelen, inclusief gezamenlijke overheidscommunicatiediensten zoals GOVSATCOM en IRIS². De noodzaak voor deze soevereine capaciteit wordt versterkt door de Russische agressie in Oekraïne. Kubilius pleitte tevens voor de oprichting van een virtueel Europees Ruimtecommando om ruimteactiva in oorlogstijd te delen en zo de afhankelijkheid van Amerikaanse toestemming voor het delen van dreigingsdata te omzeilen.

De volgende belangrijke bijeenkomst om deze strategieën te bespreken is de GOVSATCOM 2026-conferentie, gepland voor 26 februari 2026 in het European Convention Centre in Luxemburg. Dit evenement dient als een platform voor satellietactoren en overheidsinstanties om strategieën voor veilige communicatie en de behoefte aan veerkrachtige systemen tegen evoluerende bedreigingen te bespreken. Met deze programma's zet de EU een duidelijke koers naar technologische autonomie, waarbij de nadruk ligt op het versterken van de veerkracht van de Unie tegen externe afhankelijkheden en het waarborgen van digitale soevereiniteit.