Massale protesten in Denemarken en Groenland tegen Amerikaanse plannen voor overname van het eiland

Op zaterdag 17 januari 2026 werd het Koninkrijk Denemarken, inclusief Groenland, overspoeld door een golf van publieke verontwaardiging en onrust. Deze grootschalige onvrede was een directe reactie op recente verklaringen van de Amerikaanse president Donald Trump over het vestigen van Amerikaanse controle over het eiland. In grote Deense steden zoals Kopenhagen, Aarhus, Aalborg en Odense, evenals in de Groenlandse hoofdstad Nuuk, kwamen duizenden demonstranten bijeen om hun stem te laten horen. Met de krachtige leus "Handen af van Groenland" gaven zij een ondubbelzinnig weerwoord op de geopolitieke ambities die momenteel vanuit Washington worden geventileerd.

De hernieuwde belangstelling van Donald Trump voor het territorium vormde de directe aanleiding voor deze protesten. Hij rechtvaardigt zijn ambities vanuit het perspectief van de Amerikaanse nationale veiligheid en de implementatie van het zogeheten "Golden Dome" raketafweerproject. Volgens ramingen van het Congressional Budget Office zou de ruimtecomponent van dit initiatief een investering van maar liefst 524 miljard dollar kunnen vereisen. Hoewel Trump het idee om het eiland te kopen al in 2019 voor het eerst opperde, heeft de recente herleving ervan geleid tot felle debatten over soevereiniteit en het fundamentele recht van de Groenlandse bevolking op zelfbeschikking.

In Kopenhagen vormde een massale bijeenkomst op het Stadhuisplein het zwaartepunt van de protestbeweging. Tijdens dit evenement sprak burgemeester Sisse Marie Welling de menigte toe, waarbij zij onomwonden stelde dat "Groenland geen handelswaar is". Na de toespraken trokken de demonstranten in een mars naar de ambassade van de Verenigde Staten, waarbij zij consequent de inheemse naam van het eiland, "Kalaallit Nunaat", gebruikten. Poul Johansen, die optrad namens het initiatief "Handen af van Kalaallit Nunaat", omschreef het protest als een bredere strijd die verder gaat dan alleen de toekomst van Groenland; volgens hem staat de mondiale stabiliteit op het spel.

Het geopolitieke klimaat is aanzienlijk verslechterd na een diplomatiek overleg op 14 januari tussen de Amerikaanse vicepresident James David Vance, minister van Buitenlandse Zaken Mark Rubio, de Deense minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen en de Groenlandse minister van Buitenlandse Zaken Vivian Motzfeldt. De gesprekken eindigden zonder enig resultaat, wat de diepe en fundamentele divergentie tussen de betrokken partijen onderstreepte. Kort daarna, op 15 januari, arriveerde de onderzoeksgroep "Arctic Endurance" — bestaande uit militaire experts uit Frankrijk, Zweden en Noorwegen — in Groenland om de mogelijkheden voor militaire samenwerking te evalueren. Generaal-majoor Søren Andersen van de Deense strijdkrachten benadrukte hierbij dat de potentiële dreiging vanuit Rusland momenteel een hogere prioriteit heeft dan enige hypothetische Amerikaanse agressie.

De Groenlandse premier Jens Frederik Nielsen heeft de ambities van Trump inmiddels publiekelijk naar de prullenbak verwezen. Hij verklaarde dat indien het eiland gedwongen zou worden te kiezen tussen de Verenigde Staten en Denemarken, de banden met Kopenhagen onvoorwaardelijk gehandhaafd blijven. Dit standpunt vond weerklank in de Verenigde Staten bij de Democratische senator Chris Coons, die herbevestigde dat Groenland een integraal onderdeel is van Denemarken en een trouwe NAVO-bondgenoot. Desondanks blijft Washington vasthouden aan de jacht op het eiland vanwege de strategische ligging in het noordpoolgebied, bedoeld om de invloed van Rusland en China in te dammen en de toegang tot waardevolle natuurlijke hulpbronnen veilig te stellen. Actuele peilingen tonen echter aan dat 85% van de Groenlandse bevolking fel tegen een aansluiting bij de Verenigde Staten is.

Te midden van de escalerende retoriek kondigde Donald Trump op 17 januari de invoering aan van importtarieven van 10% op goederen uit diverse Europese landen, waaronder Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland. Deze maatregel wordt effectief op 1 februari 2026, tenzij er een akkoord over Groenland wordt bereikt. Indien een deal uitblijft, zal het tarief op 1 juni 2026 verder worden verhoogd naar 25%. Trump benadrukte dat deze economische sancties van kracht blijven totdat een "volledige en definitieve aankoop" is gerealiseerd. Ondertussen is de "Greenland Annexation and Statehood Act" ingediend bij het Amerikaanse Congres, hoewel de kans op goedkeuring in de Senaat klein wordt geacht. Deze voortdurende crisis zet de fundamenten van het NAVO-bondgenootschap onder ongekende druk, aangezien een lidstaat de territoriale integriteit van een bondgenoot openlijk ter discussie stelt.