Aanhoudende Onrust in Iran: Economische Crisis en Geopolitieke Spanningen Bereiken Kookpunt

De Islamitische Republiek Iran bevindt zich in een kritieke fase, gekenmerkt door grootschalige onrust die nu al een week aanhoudt. Deze volkswoede is primair aangewakkerd door een diepgewortelde economische crisis. Tegen zaterdag 3 januari 2026 werd melding gemaakt van ten minste tien doden als gevolg van deze binnenlandse beroeringen. De protesten hebben zich verspreid over meer dan honderd locaties en hebben 22 van de 31 Iraanse provincies getroffen, wat wijst op een wijdverbreide ontevredenheid onder de bevolking.

De huidige instabiliteit heeft haar wortels in de desastreuze toestand van de Iraanse economie, die nog verder verslechterd is door een scherpe devaluatie van de nationale munteenheid. Op 3 januari 2026 bereikte de open markt wisselkoers voor de Amerikaanse dollar een duizelingwekkende 1.387.000 Iraanse rial. Dit volgde op de beslissing van de regering om de distributie van dollars tegen de gesubsidieerde koers van 28.500 toman stop te zetten. Masoud Pezeshkian, de president van de reformistische burgerregering die in juli 2024 aantrad, heeft erkend dat zijn mogelijkheden om deze langdurige economische impasse op te lossen, beperkt zijn.

Deze binnenlandse onrust wordt nog eens gecompliceerd door directe geopolitieke confrontaties. De Amerikaanse president Donald Trump heeft gewaarschuwd voor mogelijke interventie mocht het regime de demonstranten met geweld de kop indrukken. Als reactie hierop stelde Ali Larijani, secretaris van de Hoge Raad voor Nationale Veiligheid van Iran, dat elke Amerikaanse inmenging in de interne aangelegenheden van het land een 'rode lijn' zou overschrijden. Hij dreigde met aanvallen op Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten als reactie. Larijani wees er bovendien expliciet op dat externe actoren, met name de Verenigde Staten en Israël, achter de aanstichting van de onlusten zouden zitten.

Er zijn op verschillende plaatsen dodelijke incidenten gemeld. In Qom werd een granaatexplosie geregistreerd waarbij één persoon omkwam; veiligheidsdiensten identificeerden deze persoon als iemand die een burger probeerde aan te vallen. In Harsin werd een lid van de Basij-militie gedood tijdens een gewapende hinderlaag. Te midden van deze spanningen scandeerden demonstranten in Teheran en andere steden, zoals Karaj, anti-regeringsleuzen, waaronder oproepen tot de terugkeer van de Pahlavi-dynastie.

De Iraanse autoriteiten hebben maatregelen genomen om de situatie te kalmeren, waaronder de sluiting van banken, scholen en overheidsinstellingen, officieel toegeschreven aan zware weersomstandigheden. In deze context trad de gouverneur van de Centrale Bank, Mohammad Farzin, af; hij werd opgevolgd door Abdolnaser Hemmati. De geopolitieke spanningen worden verder gevoed door recente gebeurtenissen, zoals de twaalfdaagse oorlog tussen Iran en Israël in juni 2025, waarbij de Verenigde Staten bombardementen uitvoerden op Iraanse nucleaire installaties. Het onderhandelingsproces over uraniumverrijking is vastgelopen, waardoor de economie onder zware druk blijft staan.