Ekonomik Kriz ve Jeopolitik Gerilimler Eşliğinde İran'da Protestolar Sürüyor

İran İslam Cumhuriyeti'nde, derinleşen ekonomik krizin tetiklediği ve bir haftadır devam eden kitlesel huzursuzluklar nedeniyle gerilim doruk noktasına ulaşmış durumda. 3 Ocak 2026 Cumartesi gününe gelindiğinde, bu iç karışıklıklar sırasında en az on kişinin hayatını kaybettiği rapor edildi. Olayların coğrafi yayılımı, hoşnutsuzluğun ne denli geniş bir alana yayıldığını gösteriyor; zira ülkenin 31 vilayetinden 22'sini etkileyen ve yüzü aşkın yerleşim yerinde protestoların yaşandığı belirtiliyor.

Mevcut istikrarsızlığın temelinde, ulusal para biriminin değerindeki sert düşüşle daha da kötüleşen İran ekonomisinin felaket tellalı hali yatıyor. 3 Ocak 2026 itibarıyla, serbest piyasada ABD dolarının döviz kuru 1.387.000 İran riyaline ulaşmış bulunuyor. Bu durum, hükümetin daha önce 28.500 tümandan sağladığı sübvansiyonlu dolar dağıtımını durdurmasının hemen ardından gerçekleşti. Temmuz 2024'te göreve başlayan reformist sivil hükümetin Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, bu kronik ekonomik çıkmazı çözme konusundaki yetki alanının sınırlı olduğunu kabul etmek zorunda kaldı.

İç karışıklıklar, doğrudan jeopolitik bir yüzleşme ile daha da karmaşık bir hal almıştır. ABD Başkanı Donald Trump, protestoculara yönelik şiddetli baskı uygulanması durumunda müdahale olasılığına dair bir uyarıda bulundu. Buna karşılık, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, Amerika Birleşik Devletleri'nin iç işlerine herhangi bir müdahalesinin 'kırmızı çizgiyi' aşacağını ve Orta Doğu'daki Amerikan kuvvetlerine yönelik saldırı tehditlerini beraberinde getireceğini belirtti. Laricani ayrıca, bu tür kışkırtmaların arkasında ABD ve İsrail gibi dış güçlerin olduğunu açıkça ifade etti.

Can kayıplarının yaşandığı şehirler arasında önemli olaylar kaydedildi. Kum şehrinde, güvenlik güçlerinin sivil bir şahsa saldırmaya çalıştığını iddia ettiği bir kişinin el bombası patlaması sonucu öldüğü bildirildi. Harsin'de ise, Besiç milis gücünün bir üyesi silahlı bir saldırı sonucu hayatını kaybetti. Bu gelişmelerin gölgesinde, Tahran ve Kerac gibi diğer şehirlerde eylemciler, Pehlevi hanedanının geri dönüşü çağrılarını da içeren hükümet karşıtı sloganlar attılar.

İran makamları, durumu yatıştırmak adına adımlar attı; bankalar, okullar ve devlet kurumları resmi olarak ağır hava koşulları gerekçesiyle kapatıldı. Bu gelişmelerin ortasında, Merkez Bankası Başkanı Muhammed Ferzin istifa etti ve yerini Abdünnasır Hemmati devraldı. Jeopolitik tansiyon, İran ile İsrail arasında Haziran 2025'te yaşanan ve ABD'nin İran'ın nükleer tesislerini bombalamasını içeren on iki günlük savaş gibi yakın tarihli olaylarla da besleniyor. Uranyum zenginleştirmesine dair müzakere süreci çıkmaza girmiş durumda ve bu durum ekonomiyi baskı altında tutmaya devam ediyor.