Astronomen observeren hernieuwde activiteit van de actieve sterrenstelselkern J1007+3540

Astronomen hebben een uiterst zeldzaam fenomeen vastgesteld in het verre sterrenstelsel J1007+3540: het cyclisch aan- en uitschakelen van de actieve sterrenstelselkern (AGN). Dit proces wijst op een opmerkelijke 'herstart' van het systeem na een zeer lange periode van rust. Een uitgebreide studie, die in januari 2026 verscheen in het gerenommeerde tijdschrift Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, beschrijft deze hernieuwde activiteit van het centrale superzware zwarte gat tot in detail. Radiogegevens verkregen via de LOFAR- en uGMRT-interferometers bevestigen dat de recente 'ontsteking' van het zwarte gat plaatsvond na een stilte die naar schatting honderd miljoen jaar heeft geduurd.

De hernieuwde straling manifesteert zich als een heldere, compacte interne straalstroom die met grote kracht door een omringende 'cocon' van oud en vervaagd plasma breekt. Dit verschijnsel is een karakteristiek kenmerk van een episodische AGN. De plasmastralen die door het zwarte gat worden uitgestoten, strekken zich uit over een afstand van bijna een miljoen lichtjaar en vertonen aanzienlijke tekenen van vervorming en compressie. Deze deformatie wordt veroorzaakt door de immense externe druk van het hete gas dat de cluster van sterrenstelsels vult waarin het gaststelsel zich bevindt. Dr. Surajit Paul van het Manipal Centre for Natural Sciences (MCNS) benadrukte dat J1007+3540 een van de meest sprekende voorbeelden is van de interactie tussen een episodische AGN en de complexe omgeving van een galactische cluster.

Het onderzoeksteam, onder leiding van Shobha Kumari van het Midnapore City College, heeft aangetoond dat de uniekheid van J1007+3540 schuilt in het bewijs van meervoudige uitbarstingen. Dit impliceert dat de centrale motor van het stelsel gedurende kosmische tijdschalen herhaaldelijk aan- en uitschakelt. Eerdere rapporten uit 2023 suggereerden nog dat de AGN zich gedurende minstens tweehonderd dagen in een inactieve status bevond, maar de nieuwe data uit 2026 bevestigen nu onomstotelijk de huidige actieve fase. Dit biedt wetenschappers een unieke kans om de evolutie van radiostralen te bestuderen en te begrijpen hoe de dichte omgeving van clusters de vorm van deze energetische uitstoot beïnvloedt.

De waarnemingen met LOFAR en uGMRT hebben niet alleen de nieuwe activiteit aan het licht gebracht, maar ook zogenaamde 'overgebleven' structuren vastgelegd. Deze verouderde en vervaagde lobben zijn de stille getuigen van eerdere uitbarstingen en blijven gedurende honderden miljoenen jaren detecteerbaar op lage radiofrequenties, zelfs lang nadat de energietoevoer vanuit de kern is gestopt. De beelden van LOFAR onthulden specifiek een opvallend samengedrukte noordelijke lob, waar het plasma zijwaarts is weggeduwd door de weerstand van het omringende clustergas. Aanvullende gegevens van de uGMRT toonden aan dat deze gecomprimeerde zone bestaat uit oudere deeltjes die een aanzienlijk deel van hun energie hebben verloren, wat dient als direct bewijs voor de krachtige invloed van de clusteromgeving.

De toekomstige plannen van de onderzoeksgroep omvatten het uitvoeren van waarnemingen met een zeer hoge resolutie met behulp van de VLA- en ALMA-telescopen aan het einde van 2026. Deze vervolgstudies zullen gericht zijn op het nauwkeurig in kaart brengen van de onlangs geactiveerde straalstromen en het preciezer bepalen van de frequentie van deze activiteitscyclus. Het bestuderen van dergelijke dynamische systemen levert onschatbare informatie op over de manier waarop superzware zwarte gaten de groei en de algehele evolutie van sterrenstelsels beïnvloeden.

Vooral onder de zware omstandigheden van een galactische cluster is deze interactie van cruciaal belang voor onze astronomische modellen. De bevindingen rond J1007+3540 stellen wetenschappers in staat om theoretische kaders over het gedrag van zwarte gaten te verfijnen, waarbij deze objecten worden gezien als entiteiten die systematisch door actieve en slapende fasen gaan. Door deze processen beter te doorgronden, krijgt de wetenschappelijke gemeenschap een helderder beeld van de levenscyclus van de meest massieve objecten in het universum en hun blijvende impact op de grootschalige structuur van de kosmos.