Zeenaaktslak Costasiella kuroshimae: Kleptoplastie als Unieke Overlevingsstrategie

De mariene wereld presenteert biologische fenomenen die de traditionele scheidslijnen tussen dier en plant doen vervagen. Een prominent voorbeeld is de minuscule zeenaaktslak, *Costasiella kuroshimae*, in de volksmond bekend als het 'leaf sheep' of 'zeegras-schaapje'. Dit weekdier uit de orde der Sacoglossa beschikt over het zeldzame vermogen om een vorm van fotosynthese te bedrijven via het gespecialiseerde mechanisme kleptoplastie, een term afgeleid van het Griekse woord voor dief (*kleptes*).

De kern van deze overlevingsstrategie ligt in de selectieve voedingswijze van de slak. *Costasiella kuroshimae* voedt zich met specifieke mariene algen, met name uit het geslacht *Avrainvillea*. In plaats van de chloroplasten, de organellen die verantwoordelijk zijn voor energieopwekking in planten, volledig te verteren, 'steelt' de slak deze structuren. De gesekwestreerde chloroplasten worden geïntegreerd in de eigen weefsels van de slak, voornamelijk in de uitsteeksels aan de rug, de cerata. Deze cerata geven de slak een bladvormig uiterlijk en dienen naast ademhaling en verdediging ook om het oppervlak voor lichtabsorptie te maximaliseren.

Deze fotosynthetische capaciteit biedt de *C. kuroshimae* een evolutionair voordeel. De ingebouwde chloroplasten blijven actief en stellen de slak in staat om, analoog aan planten, energie te genereren uit zonlicht, water en kooldioxide. Dit proces supplementeert de voeding en stelt de slak in staat langere perioden van algen-schaarste te overbruggen, waarbij de chloroplasten als een soort voedselvoorraad kunnen fungeren. De levendige groene kleur die de slak hierdoor verkrijgt, biedt tevens effectieve camouflage tussen de algenkolonies waar hij zich ophoudt.

De ontdekking van *Costasiella kuroshimae* vond plaats nabij het Japanse eiland Kuroshima in 1993, wat resulteerde in de soortnaam. Deze mollusken, die doorgaans een lengte bereiken van 5 tot 10 millimeter, zijn aangetroffen in de tropische wateren rond Japan, de Filipijnen en Indonesië. Hun uiterlijk, met donkere ogen en twee op oren lijkende rhinophoren, leverde hen de bijnaam 'Shaun the Sheep' op.

Het vermogen tot langdurig functioneel behoud van chloroplasten is zeldzaam onder meercellige dieren en is voornamelijk beperkt tot een selecte groep van de Sacoglossa. Wetenschappelijk onderzoek naar deze relatie werpt vragen op over de duurzaamheid van de gestolen organellen. Hoewel de chloroplasten energie blijven leveren, is het mechanisme waarmee ze functioneel blijven zonder de ondersteuning van de algenkern nog niet volledig ontrafeld. Desondanks toont de *C. kuroshimae* een opmerkelijke adaptatie, waarbij de evolutie van de Sacoglossa mogelijk meerdere onafhankelijke ontstaansmomenten van functionele kleptoplastie kent.