Đàm Phán Hạt Nhân Mỹ-Iran Khởi Động Tại Oman Giữa Căng Thẳng Khu Vực

Các cuộc đàm phán cấp cao giữa phái đoàn Hoa Kỳ và Iran về chương trình hạt nhân của Tehran đã chính thức bắt đầu vào Thứ Sáu, ngày 6 tháng 2 năm 2026, tại Muscat, thủ đô của Oman. Sự kiện ngoại giao này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng quốc tế gia tăng đáng kể, đặc biệt là sau các cuộc biểu tình chống chính phủ gây thương vong được ghi nhận rộng rãi trên khắp Iran vào tháng trước.

Đây đánh dấu lần đầu tiên Washington và Tehran có cuộc gặp trực tiếp kể từ cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Cộng hòa Hồi giáo vào tháng Sáu năm trước, một sự kiện có liên quan đến các cuộc không kích trực tiếp nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran. Cuộc gặp suýt bị hủy bỏ do tranh chấp về địa điểm tổ chức, nhưng đã được tiến hành sau những nỗ lực hòa giải ngoại giao từ khu vực, với sự thúc giục từ ít nhất chín bên khác yêu cầu Hoa Kỳ không hủy bỏ các cuộc thảo luận. Phái đoàn Hoa Kỳ được dẫn dắt bởi Đặc phái viên của Nhà Trắng về Trung Đông, Steve Witkoff, cùng với sự tham gia của Jared Kushner. Đoàn đại biểu Iran do Ngoại trưởng Abbas Araghchi, người đã là đầu mối liên lạc chính với Hoa Kỳ kể từ tháng 8 năm 2024, dẫn đầu. Trước phiên họp chính, ông Araghchi đã gặp riêng Ngoại trưởng Oman, Sayyid Badr bin Hamad Al Busaidi, nhấn mạnh vai trò lịch sử của Muscat như một trung gian đáng tin cậy.

Sự khác biệt về chương trình nghị sự là rào cản lớn nhất ngay từ đầu. Washington tìm kiếm tiến triển không chỉ về chương trình hạt nhân mà còn về năng lực tên lửa đạn đạo và sự hỗ trợ của Iran đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Ngược lại, Iran kiên quyết rằng các cuộc thảo luận phải tập trung độc quyền vào các vấn đề hạt nhân, một lập trường nhằm giới hạn phạm vi đàm phán theo hình thức song phương khép kín như các vòng đối thoại trước đây tại Oman. Ngoại trưởng Araghchi tuyên bố Tehran sẽ sử dụng ngoại giao để bảo vệ lợi ích quốc gia nhưng sẵn sàng tự vệ trước “những yêu cầu quá đáng hoặc hành động phiêu lưu”. Phía Nhà Trắng, thông qua Thư ký báo chí Karoline Leavitt, khẳng định Tổng thống Donald Trump vẫn giữ “nhiều lựa chọn ngoài ngoại giao” trong tay, bao gồm cả việc tăng cường hiện diện quân sự với một “hạm đội khổng lồ” tại Trung Đông.

Bối cảnh của các cuộc đàm phán này được định hình bởi sự bất ổn nội bộ gần đây tại Iran và sự leo thang quân sự song song; Hoa Kỳ đã triển khai nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln tới khu vực. Sự kiện này gợi nhớ đến cuộc xung đột 12 ngày hồi tháng Sáu năm trước, khi Israel không kích cơ sở hạt nhân Arak của Iran và sau đó Mỹ can thiệp bằng các đòn không kích vào ngày 22 tháng Sáu, dẫn đến việc Iran đáp trả bằng tên lửa vào căn cứ Mỹ tại Qatar trước khi giao tranh kết thúc vào ngày 24 tháng Sáu. Trong một động thái liên quan, Tổng tham mưu trưởng Iran, Abdolrahim Mousavi, gần đây đã hé lộ về việc Tehran chính thức thay đổi học thuyết quân sự từ phòng thủ sang tấn công, một phản ứng trực tiếp sau cuộc xung đột tháng Sáu, đồng thời triển khai tên lửa Khorramshahr-4 có tầm bắn 2.000km.

Oman, được mệnh danh là “Thụy Sĩ của Trung Đông” nhờ chính sách đối ngoại cân bằng và khả năng duy trì lòng tin, đóng vai trò trung gian không thể thiếu, tương tự như cách nước này đã tổ chức các cuộc đàm phán bí mật năm 2013 đặt nền móng cho Thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2015. Việc chuyển địa điểm từ Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) sang Muscat được Iran ưu tiên để đảm bảo môi trường đàm phán trung lập hơn, tránh xa tư cách thành viên NATO của Thổ Nhĩ Kỳ. Sự hiện diện đồng thời của các đặc phái viên cấp cao từ cả hai phía, bất chấp những bất đồng về chương trình nghị sự, cho thấy một cam kết nghiêm túc đối với đối thoại như một kênh quản lý bất đồng cần thiết, nhằm tránh những hệ lụy khó kiểm soát của đối đầu trực tiếp trong một khu vực vốn đã bất ổn.