Mỹ tăng cường hiện diện quân sự gần Iran giữa bối cảnh căng thẳng hạt nhân và biểu tình leo thang

Vào thứ Sáu, ngày 30 tháng 1 năm 2026, Hoa Kỳ đã chính thức công bố một đợt tăng cường lực lượng quân sự quy mô lớn tại các khu vực tiếp giáp với Cộng hòa Hồi giáo Iran. Tổng thống Donald Trump đã xác nhận việc điều động một hạm đội hải quân hùng hậu hướng về biên giới Iran, đồng thời khẳng định rằng lực lượng này có quân số và sức mạnh vượt trội so với đội quân từng được triển khai tại vùng biển Venezuela trước đây. Quyết định chiến lược này được đưa ra khi Washington tái áp đặt các yêu cầu khắt khe đối với Tehran về chương trình hạt nhân và các chính sách đối nội, đặc biệt là sau những làn sóng biểu tình căng thẳng gần đây tại quốc gia này.

Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực thuộc trách nhiệm của Bộ Chỉ huy Trung tâm (CENTCOM) đã đạt đến mức độ báo động khi số lượng tàu chiến hải quân tăng lên mười một chiếc, vượt qua con số mười chiếc như các báo cáo trước đó. Nhóm tác chiến tàu sân bay, dẫn đầu bởi tàu sân bay hạt nhân USS Abraham Lincoln, hiện đang hoạt động trên biển Ả Rập, cách bờ biển phía đông nam của Iran khoảng 750 km. Các tàu khu trục thuộc nhóm này được trang bị tên lửa hành trình Tomahawk với tầm bắn đạt tới 1.600 km. Ngoài ra, Lầu Năm Góc đã củng cố hệ thống phòng thủ tại các căn cứ khu vực bằng cách triển khai các tổ hợp tên lửa Patriot và THAAD, cùng với sự góp mặt của tàu ngầm hạt nhân tấn công USS South Dakota và tàu ngầm USS Georgia, vốn có khả năng mang theo tới 154 tên lửa Tomahawk.

Để đáp trả các động thái quân sự từ phía Mỹ, Iran đã tổ chức các cuộc tập trận hải quân bắn đạn thật tại eo biển Hormuz – một yết hầu chiến lược nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới. Ông Ali Shamkhani, cố vấn cấp cao của Lãnh đạo tối cao Iran, tuyên bố rằng Tehran đã chuẩn bị sẵn sàng cho những kịch bản đối đầu quy mô lớn hơn là chỉ dừng lại ở các cuộc chạm trán trên biển. Ông nhấn mạnh rằng Iran có lợi thế vượt trội về hiểu biết địa lý trong khu vực, điều này cho phép họ chủ động trong mọi tình huống phòng thủ.

Trên phương diện ngoại giao, lập trường của Tehran đã được Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi khẳng định rõ ràng sau cuộc gặp với người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan tại Istanbul vào ngày 30 tháng 1. Ông Araghchi bày tỏ Iran sẵn sàng tham gia vào các cuộc đàm phán dựa trên sự bình đẳng, nhưng chỉ khi có một "bầu không khí thuận lợi" mà không có sự đe dọa hay áp lực từ bên ngoài. Ông cũng tuyên bố dứt khoát rằng các vấn đề liên quan đến năng lực quốc phòng, đặc biệt là chương trình tên lửa, sẽ không bao giờ là đối tượng để thương lượng. Những phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh Mỹ gửi danh sách các yêu cầu buộc Tehran phải ngừng làm giàu uranium và chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng vũ trang trong khu vực.

Sự leo thang căng thẳng hiện nay có liên quan mật thiết đến các biến động chính trị nội bộ tại Iran vào đầu tháng 1 năm 2026, khi các cuộc biểu tình rầm rộ nổ ra và dẫn đến nhiều thương vong. Theo dữ liệu từ các tổ chức nhân quyền, số người thiệt mạng trong quá trình trấn áp biểu tình đã vượt quá 6.000 người, mặc dù chính quyền Iran đưa ra con số thấp hơn đáng kể. Tổng thống Trump trước đó từng nhận định rằng Iran đã "lùi bước" trong việc thi hành án tử hình đối với hơn 800 người, một động thái mà ông coi là tích cực, dù sau đó phía Iran đã phủ nhận việc hủy bỏ các bản án này. Cuộc đối đầu này cũng là sự tiếp nối của các hành động quân sự trong quá khứ, bao gồm "Chiến dịch Búa tạ nửa đêm" vào tháng 6 năm 2025, khi Không quân Mỹ tấn công vào ba cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran.

Trong khi Thổ Nhĩ Kỳ, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Erdogan, đang nỗ lực đóng vai trò trung gian để hạ nhiệt tình hình, các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông lại bày tỏ sự lo ngại về việc thiếu một lộ trình rõ ràng trong các kế hoạch của Washington. Tình hình vẫn duy trì ở mức độ căng thẳng cực độ khi các máy bay trinh sát của Hải quân Mỹ, điển hình là dòng Boeing P-8A Poseidon, liên tục thực hiện các chuyến tuần tra giám sát ngay sát không phận Iran. Sự kết hợp giữa áp lực quân sự và bế tắc ngoại giao đang đặt khu vực vào một trạng thái bất ổn nghiêm trọng.