Iran lần đầu tiên bắn rơi máy bay quân sự Mỹ trong cuộc chiến này — và điều đó đang thay đổi logic của cuộc xung đột

Tin tức quan trọng nhất không phải là việc một tình huống chiến đấu hiếm hoi đã xảy ra trên không, mà là việc Hoa Kỳ lần đầu tiên kể từ khi bắt đầu cuộc chiến này đã mất các máy bay quân sự có người lái. Tính đến ngày 4 tháng 4, thông tin được xác nhận đáng tin cậy nhất là một chiếc F-15E bị bắn rơi trên bầu trời Iran, một thành viên phi hành đoàn đã được cứu, người thứ hai vẫn đang mất tích; vụ việc thứ hai liên quan đến chiếc A-10 cũng được đưa tin rộng rãi, nhưng một số nguồn tin Mỹ hiện vẫn để ngỏ câu hỏi liệu nó thực sự bị bắn rơi hay bị mất sau khi bị hư hại do trúng đạn.

Sự kiện này quan trọng vì nó phá vỡ cấu trúc chính trị trước đây của chiến dịch này. Chỉ hai ngày trước vụ việc, Donald Trump đã tuyên bố rằng Iran đã bị “đánh bại hoàn toàn”, và khả năng của nước này đã bị suy yếu nghiêm trọng. Giờ đây, bức tranh trông đã khác: ngay cả sau nhiều tuần bị không kích, Tehran vẫn duy trì được khả năng giáng những đòn đau đớn, mang tính biểu tượng nặng nề vào lực lượng không quân Mỹ. Đối với cuộc chiến, đây là một bước ngoặt: cảm giác kiểm soát một chiều biến mất, và cùng với đó, cái giá cho mỗi chuyến bay tiếp theo ngày càng tăng cao.

Ý nghĩa quân sự của những gì đã xảy ra cũng rất rõ ràng. Các nhà phân tích được AP trích dẫn cho rằng mặc dù hệ thống phòng không của Iran đã bị suy yếu nghiêm trọng nhưng nó chưa bị tiêu diệt, và việc bay ở độ cao thấp hơn khiến ngay cả lực lượng không quân mạnh về công nghệ cũng trở nên dễ bị tổn thương. Các đánh giá sơ bộ thừa nhận rằng ít nhất một máy bay có thể đã bị tấn công bởi hệ thống phòng không vác vai hoặc một phương tiện tiêu diệt cơ động khác. Nói cách khác, câu hỏi không còn là liệu Iran có thể thắng cuộc chiến trên không hay không, mà là liệu họ có thể tiếp tục áp đặt một môi trường nguy hiểm và kiệt quệ lên Hoa Kỳ hay không.

Nhưng quan trọng hơn nữa là những hệ lụy về chính trị và kinh tế. Việc tìm kiếm thành viên phi hành đoàn mất tích đã trở thành một chiến dịch riêng biệt với rủi ro cao, và tờ Washington Post viết rằng các máy bay trực thăng của Mỹ cũng đã bị trúng đạn trong quá trình cứu hộ. Những tình tiết như vậy nhanh chóng thay đổi nhận thức của công chúng về cuộc chiến: một chiến dịch trừu tượng biến thành câu chuyện về những mất mát, sự tổn thương và cái giá ngày càng tăng của những quyết định được đưa ra tại Washington. Trong bối cảnh đó, sự lo lắng của thị trường toàn cầu cũng gia tăng, bởi cuộc xung đột đã đang tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của khu vực và các tuyến đường qua eo biển Hormuz.

Còn một khía cạnh khác nữa. AP gọi đây là trường hợp đầu tiên sau hơn 20 năm máy bay Mỹ bị hỏa lực đối phương bắn hạ, đồng thời cũng là tình tiết đầu tiên như vậy trong cuộc chiến hiện nay. Điều này không làm cho Iran mạnh hơn về mặt chiến lược so với Hoa Kỳ, nhưng nó buộc chúng ta phải nhìn nhận khác đi về chính tương quan lực lượng. Ưu thế trên không không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không thể bị tổn thương. Và đây là câu hỏi giờ đây sẽ bao trùm lên toàn bộ chiến dịch: nếu ngay cả sau những đòn tấn công ồ ạt mà Iran vẫn có khả năng bắn rơi máy bay Mỹ, thì giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến sẽ kéo dài và tốn kém đến mức nào?

Điều gì tiếp theo? Trong những giờ tới, dấu mốc quan trọng nhất sẽ là số phận của thành viên phi hành đoàn mất tích và việc liệu Lầu Năm Góc có chính thức thừa nhận mọi chi tiết của vụ việc thứ hai hay không. Còn về mặt chiến lược, thế giới sẽ theo dõi một điều khác: liệu Hoa Kỳ sẽ đẩy mạnh leo thang để khôi phục khả năng răn đe hay ngược lại, sẽ cố gắng giảm thiểu rủi ro, bởi cuộc chiến đã bất ngờ cho thấy những giới hạn của ngay cả một cỗ máy quân sự rất hùng mạnh.