İran Bu Savaşta İlk Kez Amerikan Askeri Uçaklarını Düşürdü — Ve Bu Durum Çatışmanın Mantığını Şimdiden Değiştiriyor

Ana haber, havada nadir bir muharebe olayının yaşanmış olması değil, ABD'nin bu savaşın başlangıcından bu yana ilk kez insanlı askeri uçaklarını kaybetmiş olmasıdır. 4 Nisan itibarıyla, İran üzerinde bir F-15E'nin düşürüldüğü en güvenilir şekilde teyit edilmiş olup, bir mürettebat üyesi kurtarılmış, ikincisi ise kayıp olarak listelenmiştir; A-10 ile ilgili ikinci olay da geniş çapta yer bulmaktadır, ancak bazı Amerikan kaynakları uçağın doğrudan mı düşürüldüğü yoksa çatışma hasarı sonrası mı kaybedildiği sorusunu şimdilik ucu açık bırakmaktadır.

Olay önemlidir çünkü bu harekatın önceki siyasi kurgusunu bozmaktadır. Olaydan sadece iki gün önce Donald Trump, İran'ın “tamamen bozguna uğratıldığını” ve yeteneklerinin keskin bir şekilde zayıflatıldığını iddia ediyordu. Şimdi tablo farklı görünüyor: Haftalarca süren saldırılardan sonra bile Tahran, Amerikan havacılığına acı verici ve sembolik olarak ağır darbeler indirme yeteneğini korudu. Savaş için bu bir dönüm noktasıdır: Tek taraflı kontrol hissi ortadan kalkıyor ve bununla birlikte her bir sonraki uçuşun maliyeti artıyor.

Yaşananların askeri anlamı da açıktır. AP'nin atıfta bulunduğu analistler, her ne kadar İran hava savunması ciddi şekilde zayıflatılmış olsa da yok edilmediğini ve daha düşük irtifalardaki uçuşların teknolojik olarak güçlü havacılığı bile savunmasız hale getirdiğini düşünüyor. Ön değerlendirmeler, en az bir uçağa karşı taşınabilir bir uçaksavar füze sistemi veya başka bir mobil imha aracının kullanılmış olabileceğini kabul ediyor. Başka bir deyişle, soru artık İran'ın hava savaşını kazanıp kazanamayacağı değil, ABD'ye tehlikeli ve yıpratıcı bir ortam dayatmaya devam edip edemeyeceğidir.

Ancak siyasi ve ekonomik sonuçlar daha da önemlidir. Kayıp mürettebat üyesini arama çalışmaları şimdiden yüksek riskli ayrı bir operasyona dönüştü ve Washington Post, kurtarma faaliyetleri sırasında Amerikan helikopterlerinin de ateş altında kaldığını yazıyor. Bu tür olaylar savaşın toplumsal algısını hızla değiştiriyor: Soyut bir harekat; kayıplar, savunmasızlık ve Washington'da alınan kararların artan maliyeti hakkında bir hikayeye dönüşüyor. Bu arka planda dünya piyasalarındaki gerginlik de artıyor, çünkü çatışma şimdiden bölgenin enerji altyapısını ve Hürmüz üzerinden geçen rotaları vuruyor.

Bir katman daha var. AP, bunu 20 yılı aşkın bir süredir Amerikan uçaklarının düşman ateşiyle düşürüldüğü ilk vaka ve aynı zamanda mevcut savaştaki ilk böyle olay olarak adlandırıyor. Bu durum İran'ı stratejik olarak ABD'den daha güçlü kılmaz, ancak güç dengesinin kendisine farklı bir gözle bakmaya zorlar. Hava üstünlüğü henüz tam bir dokunulmazlık değildir. Ve işte şimdi tüm harekatın üzerinde asılı kalacak olan soru: Eğer yoğun saldırılardan sonra bile İran hala Amerikan makinelerini düşürebiliyorsa, savaşın bir sonraki aşaması ne kadar uzun ve maliyetli olacak?

Sırada ne var? Önümüzdeki saatlerde ana gösterge, kayıp mürettebat üyesinin akıbeti ve Pentagon'un ikinci olayın tüm ayrıntılarını resmen kabul edip etmeyeceği olacak. Stratejik olarak ise dünya başka bir şeyi izleyecek: ABD caydırıcılığı yeniden tesis etmek için gerilimi tırmandıracak mı, yoksa aksine, savaş beklenmedik bir şekilde çok güçlü bir askeri makinenin bile sınırlarını gösterdiği için riskleri azaltmaya mı çalışacak?