Trung Đông và Bắc Phi: Cuộc cách mạng năng lượng xanh tại thủ phủ dầu mỏ thế giới

Khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA) đang chứng kiến một bước chuyển mình mang tính lịch sử trong lĩnh vực năng lượng toàn cầu. Dù vốn nổi tiếng với vị thế là trung tâm sản xuất dầu mỏ và khí đốt lớn nhất thế giới, các quốc gia tại đây đang đẩy mạnh việc triển khai các nguồn năng lượng tái tạo với một tốc độ nhanh chưa từng thấy, tạo nên một làn sóng chuyển dịch xanh đầy ấn tượng bất chấp những rào cản từ lịch sử khai thác nhiên liệu hóa thạch.

Theo báo cáo chiến lược mang tên MENA Energy Outlook 2026 được công bố bởi trung tâm phân tích Dii Desert Energy có trụ sở tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), công suất lắp đặt điện mặt trời và điện gió tại khu vực đã ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc. Tính đến cuối năm 2025, tổng công suất năng lượng tái tạo đã tăng thêm 44%, đạt mức 43,7 GW, tương đương với việc bổ sung thêm 13,4 GW chỉ trong vòng một năm. Trong cơ cấu này, điện mặt trời PV giữ vai trò chủ đạo với 34,5 GW, trong khi điện gió đóng góp khoảng 7,4 GW vào hệ thống lưới điện khu vực.

Sự bứt phá mạnh mẽ này ghi nhận vai trò dẫn đầu của các cường quốc năng lượng truyền thống trong khu vực. Saudi Arabia đã gây kinh ngạc khi tăng gấp ba lần công suất năng lượng tái tạo của mình, đạt mốc 11,7 GW. Song hành cùng đó, UAE cũng khẳng định vị thế tiên phong với tổng công suất đạt 7,5 GW. Những con số này không chỉ minh chứng cho tiềm năng thiên nhiên ưu đãi với số giờ nắng cao mà còn cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ của các nhà lãnh đạo trong việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng quốc gia.

Một trong những yếu tố then chốt thúc đẩy sự bùng nổ này chính là chi phí sản xuất năng lượng thấp kỷ lục, phá vỡ mọi tiền lệ trước đó. Hiện nay, mức giá cho điện mặt trời tại khu vực MENA đã chạm mốc cực thấp là 1,09 cent/kWh, trong khi điện gió cũng duy trì ở mức cạnh tranh ấn tượng là 1,33 cent/kWh. Với lộ trình phát triển rõ ràng, hiện có khoảng 202 GW công suất từ các dự án đang nằm trong kế hoạch triển khai, trong đó 38 GW đã bắt đầu quá trình xây dựng. Theo kịch bản phát triển xanh bền vững, tổng công suất dự kiến sẽ đạt tới con số khổng lồ 290 GW vào năm 2030.

Các dự án trọng điểm đang định hình lại bản đồ năng lượng và kinh tế của toàn khu vực bao gồm:

• Saudi Arabia: Triển khai siêu dự án NEOM Solar với công suất 2,1 GW và dự án Sudair PV đạt 1,5 GW, đánh dấu những bước tiến quan trọng trong chiến lược Tầm nhìn 2030.
• UAE: Công viên năng lượng mặt trời Mohammed bin Rashid Al Maktoum đang hướng tới mục tiêu đầy tham vọng là đạt tổng công suất 5 GW vào năm 2030.
• Ai Cập và Morocco: Tập trung phát triển các hệ thống điện mặt trời tập trung (CSP) và các mô hình năng lượng hỗn hợp nhằm phục vụ mục tiêu chiến lược là xuất khẩu hydro xanh sang các thị trường quốc tế.

Bối cảnh xung đột địa chính trị hiện nay tại Trung Đông, thay vì làm chậm lại tiến trình, lại chính là chất xúc tác thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển đổi này. Sự biến động mạnh và xu hướng tăng cao của giá dầu khí đã buộc các quốc gia phải tăng cường nỗ lực tự chủ năng lượng thông qua các nguồn tài nguyên tái tạo nội địa. Xu hướng chuyển dịch này đã nhận được sự đồng thuận và đánh giá cao từ các nhà lãnh đạo Liên minh Châu Âu (EU), khu vực Đông Nam Á và Liên Hợp Quốc, khẳng định tầm quan trọng của năng lượng xanh trong việc đảm bảo an ninh năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu.