Mặt Trời chạm mức "không tuyệt đối": Ngôi sao trung tâm rơi vào trạng thái ngủ đông bất ngờ sau những cơn bão kỷ lục

Chỉ mới hai tuần trước, ngôi sao của chúng ta còn đang thiết lập những kỷ lục vô tiền khoáng hậu của thế kỷ này bằng cách phóng các luồng plasma khổng lồ vào không gian và trút xuống Trái Đất những trận bão bức xạ dữ dội. Thế nhưng, ở thời điểm hiện tại, Mặt Trời trông như thể vừa bị "ngắt công tắc" đột ngột. Lần đầu tiên sau nhiều năm, mức độ hoạt động của Thái dương hệ đã rơi thẳng xuống con số không, đẩy các nhà khoa học vào một tình thế nghiên cứu đầy bất ngờ trước hiện tượng thiên văn hiếm gặp này.

Theo các dữ liệu giám sát từ vệ tinh, vào lúc 21:04 UTC ngày 21 tháng 2, chỉ số hoạt động bùng phát đã lần đầu tiên chạm mức 0 kể từ tháng 4 năm 2024. Tuy nhiên, điều gây kinh ngạc nhất là đến sáng ngày 22 tháng 2 (lúc 07:08 UTC), trên bề mặt Mặt Trời hướng về phía Trái Đất không còn xuất hiện bất kỳ một vết đen nào. Đĩa Mặt Trời hiện ra như một bề mặt hoàn hảo, không một tì vết — một hiện tượng đặc biệt chưa từng được ghi nhận kể từ ngày 11 tháng 12 năm 2021, nghĩa là đã hơn bốn năm trôi qua chúng ta mới lại thấy một sự tĩnh lặng tuyệt đối như vậy.

Về bản chất khoa học, các vết đen Mặt Trời chính là biểu hiện hữu hình của hoạt động từ trường mạnh mẽ bên trong ngôi sao. Đây là những khu vực tập trung dòng từ thông, đóng vai trò là nguồn năng lượng chính cho các đợt bùng phát và giải phóng khối lượng lớn vật chất vào vũ trụ. Sự vắng bóng hoàn toàn của các vết đen đồng nghĩa với việc từ quyển của ngôi sao đang ở trong trạng thái cạn kiệt năng lượng hoặc đạt đến một điểm cân bằng cực hạn. Nếu như hồi đầu tháng 2, các chuyên gia còn ghi nhận số lượng bùng phát bất thường từ một vùng hoạt động duy nhất, thì giờ đây, ngôi sao này dường như đã "cháy hết mình" và tiêu hao toàn bộ dự trữ năng lượng tạm thời.

Tình huống này trở nên đặc biệt thú vị và gây tranh luận khi xét đến giai đoạn của chu kỳ Mặt Trời hiện tại. Chúng ta đang ở thời điểm chỉ khoảng một năm rưỡi sau khi đi qua đỉnh cao của chu kỳ hoạt động thứ 25. Thông thường, trong giai đoạn này, hoạt động của ngôi sao sẽ giảm dần một cách chậm rãi theo biểu đồ hình sin. Tuy nhiên, một cú "rơi tự do" từ đỉnh cao kỷ lục xuống trạng thái tĩnh lặng hoàn toàn chỉ trong vài tuần ngắn ngủi đã trở thành một cú sốc lớn đối với các nhà vật lý học thiên văn, thách thức các mô hình dự báo hiện đại.

Những hiện tượng tương tự thường gợi nhắc về thời kỳ "Tối thiểu Maunder" nổi tiếng kéo dài từ năm 1645 đến 1715, khi các vết đen biến mất khỏi bề mặt Mặt Trời trong suốt nhiều thập kỷ. Giai đoạn đó đã trùng hợp với thời kỳ lạnh giá bất thường trên Trái Đất, hay còn được gọi là "Kỷ băng hà nhỏ". Dẫu vậy, giới khoa học quốc tế khuyến cáo công chúng không nên quá lo lắng hay trầm trọng hóa vấn đề, vì giai đoạn tĩnh lặng hiện tại nhiều khả năng chỉ mang tính chất tạm thời và là một nhịp nghỉ ngắn trong chu kỳ hoạt động mạnh mẽ.

Các chuyên gia nhận định rằng dù Mặt Trời đang trong giai đoạn suy giảm tạm thời, nhưng nó không thể tự làm cạn kiệt năng lượng đến mức làm dừng bộ máy phát điện từ trường (dynamo) vĩnh cửu trong nhiều năm tới. Thay vào đó, chúng ta có lẽ đang chứng kiến một đợt "trầm cảm" sâu sắc nhưng ngắn hạn của ngôi sao này. Sau một khoảng thời gian tích lũy nội lực, các từ trường sâu trong lòng Mặt Trời sẽ bắt đầu tái tạo và hình thành các vết đen mới, đưa hoạt động của nó trở lại quỹ đạo bình thường.

Đối với những người đam mê theo dõi thời tiết vũ trụ, đây có thể coi là thời điểm của sự "tĩnh lặng trước cơn bão". Việc thiếu vắng các đợt bùng phát đồng nghĩa với việc từ trường của hành tinh chúng ta đang ở trạng thái cực kỳ ổn định, giảm thiểu các rủi ro cho hệ thống vệ tinh và lưới điện. Tuy nhiên, điều này cũng có nghĩa là những dải cực quang rực rỡ vốn xuất hiện thường xuyên ở các vĩ độ trung bình (đến tận vĩ tuyến 50 ở Châu Âu và Mỹ) trong những tháng qua sẽ tạm thời biến mất, lùi về các vùng cực quen thuộc phía trên vĩ tuyến 65.

Mặc dù vậy, các nhà vật lý học không loại trừ khả năng giai đoạn hoạt động bằng không này có thể kéo dài thêm vài tuần nữa. Với tốc độ sụt giảm hoạt động nhanh chóng như vừa qua, khả năng phục hồi của nó hiện không thể dự đoán chính xác bằng bất kỳ mô hình toán học hiện có nào. Ngôi sao duy nhất trong hệ Mặt Trời của chúng ta vẫn tiếp tục mang đến những bất ngờ đầy kinh ngạc, nhắc nhở nhân loại rằng dù công nghệ có tiến bộ đến đâu, chúng ta vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào những biến chuyển và "tâm trạng" khó lường của thực thể cung cấp sự sống này.