«Xưởng sản xuất bùng nổ X»: Vùng hoạt động 4366 đầy biến động đang trở thành tâm điểm chú ý

Mặt trời trong những ngày gần đây đang thể hiện một mức độ hoạt động cực kỳ ấn tượng, nhắc nhở chúng ta về bản chất khó lường của ngôi sao trung tâm này. Từ ngày 1 đến ngày 3 tháng 2 năm 2026, các thiết bị quan sát đã ghi nhận được 5 đợt bùng phát cấp X – cấp độ mạnh nhất trong thang đo bùng phát mặt trời – cùng với hơn 25 đợt bùng phát cấp M. Chuỗi sự kiện này biến giai đoạn hiện tại trở thành một trong những thời điểm hoạt động cường độ cao nhất trong chu kỳ mặt trời thứ 25. Tất cả những biến động này đều bắt nguồn từ vùng hoạt động 4366, một cụm vết đen khổng lồ đang phát triển nhanh chóng và hiện chiếm diện tích gấp 9 đến 10 lần kích thước Trái đất.

Vùng hoạt động này nằm ở bán cầu bắc của Mặt trời và sở hữu cấu trúc từ trường phức tạp loại beta-gamma-delta. Đây là nơi các trường từ tính cực dương và cực âm đan xen chặt chẽ, tạo ra những điều kiện hoàn hảo cho các vụ phóng năng lượng khổng lồ. Diễn biến tại đây thay đổi vô cùng nhanh chóng; vùng 4366 chỉ mới xuất hiện ở phía có thể quan sát được của Mặt trời vài ngày trước nhưng đã ngay lập tức tiến hóa và gia tăng độ phức tạp từ tính. Các bản đồ từ trường cho thấy những khu vực có độ phân cực hỗn hợp bị xoắn lại như những cơn lốc, tương tự như cách các đám mây dông tích tụ năng lượng để hình thành vòi rồng trong bầu khí quyển Trái đất.

Sự giải phóng năng lượng liên tục đã khiến dòng tia X từ Mặt trời duy trì trên mức cấp M trong suốt 35 giờ, một hiện tượng hiếm thấy ngay cả trong thời kỳ cực đại của chu kỳ mặt trời. Các chuyên gia từ Trung tâm Dự báo Thời tiết Không gian NOAA nhấn mạnh rằng sự biến động này là một điều hết sức đặc biệt. Trình tự của các đợt bùng phát mạnh nhất bắt đầu vào lúc 12:33 UTC ngày 1 tháng 2 với một đợt X1.0, gây ra tình trạng mất sóng vô tuyến nghiêm trọng ở phía ban ngày của Trái đất. Tiếp sau đó là một loạt các đợt cấp M, bao gồm M6.6 lúc 10:02 UTC và M6.7 ngay sau đó, báo hiệu sự căng thẳng ngày càng tăng trong khu vực này.

Đỉnh điểm của chuỗi sự kiện là vụ nổ X8.1 xảy ra vào lúc 23:57 UTC ngày 1 tháng 2. Đây là đợt bùng phát mạnh thứ ba trong chu kỳ mặt trời 25 và là đợt mạnh nhất được ghi nhận trong năm 2026. Với sức mạnh tương đương hàng tỷ quả bom hydro, vụ nổ này đã dẫn đến tình trạng mất sóng vô tuyến cấp độ R3 trên khu vực Thái Bình Dương, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống liên lạc của ngành hàng không và vận tải hàng hải. Tuy nhiên, cơn thịnh nộ của vùng 4366 vẫn chưa dừng lại ở đó.

Bước sang ngày 2 tháng 2, một loạt các đợt bùng phát cấp X khác liên tiếp xuất hiện: X1.5 lúc 00:15 UTC, X2.8 lúc 00:31 UTC và X2.9 lúc 00:42 UTC. Mỗi sự kiện này đều góp phần tạo thêm sự hỗn loạn cho tầng điện ly của Trái đất. Đến 08:14 UTC cùng ngày, một đợt X1.6 nữa lại được ghi nhận, khẳng định hoạt động bền bỉ của vùng vết đen này. Cho đến ngày 3 tháng 2, mặc dù chưa có thêm đợt cấp X mới nào, nhưng các đợt bùng phát cấp M vẫn tiếp diễn, duy trì mức năng lượng nền ở mức rất cao.

Mặc dù nhiều đợt bùng phát có tính chất xung lực – tức là diễn ra nhanh và ngắn mà không kèm theo các vụ phóng khối lượng lớn – nhưng đợt X8.1 đã tạo ra một vụ phóng khối lượng vành nhật hoa (CME). Các mô hình mô phỏng cho thấy phần lớn khối lượng plasma sẽ đi chệch qua Trái đất về phía bắc và phía đông. Tuy nhiên, một cú va chạm sượt qua vẫn có khả năng xảy ra vào khoảng 21:00 UTC ngày 4 tháng 2 với sai số khoảng 7 giờ. Sự kiện này có thể kích hoạt một cơn bão địa từ cấp G1 hoặc cao hơn, mở ra cơ hội xuất hiện cực quang tại các vùng vĩ độ cao.

Các dự báo cho những ngày sắp tới đang được đưa ra với sự thận trọng tối đa. Từ ngày 3 đến ngày 6 tháng 2, vùng hoạt động 4366, nơi vừa tạo ra kỷ lục X8.1, sẽ di chuyển đến vị trí mà bất kỳ vụ phóng khối lượng vành nhật hoa lớn nào mới cũng có thể tấn công trực diện vào hành tinh của chúng ta. Những cú va chạm địa từ trực diện như vậy là cực kỳ hiếm gặp, khi trong suốt năm vừa qua chỉ có hai trường hợp tương tự được ghi nhận.

Điểm mấu chốt của tình hình hiện tại chính là tính không thể dự báo hoàn toàn. Lịch sử quan sát mặt trời cho thấy những sự kiện cực đoan này thường xảy ra bất ngờ mà không có dấu hiệu báo trước đáng tin cậy. Ngay cả với những số liệu kỷ lục như diện tích vùng tăng 50% và 18 đợt bùng phát mạnh trong một ngày, giới khoa học vẫn không thể khẳng định liệu vùng 4366 sẽ tạo ra một vụ phóng lịch sử mới hay năng lượng sẽ được giải tỏa theo cách ít nguy hiểm hơn. Do đó, những ngày tới sẽ là giai đoạn đe dọa địa hiệu quả ở mức tối đa, đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ các nhà khoa học trên toàn thế giới.