Sao chổi liên sao 3I/ATLAS và nồng độ methanol bất thường: "Dấu vân tay" từ một hệ sao xa lạ

Vào đầu tháng 3 năm 2026, cộng đồng khoa học quốc tế đã chính thức tiếp cận những kết quả phân tích chuyên sâu về thành phần hóa học của sao chổi 3I/ATLAS. Đây là vật thể liên sao thứ ba được xác nhận di chuyển qua Hệ Mặt trời, mang theo những dữ liệu vô giá từ không gian xa xăm. Dựa trên các quan sát tỉ mỉ được thực hiện vào cuối năm 2025, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra nồng độ methanol (CH3OH) cao một cách bất thường. Phát hiện này được xem là một "dấu vân tay" hóa học đặc trưng cho hệ hành tinh gốc của nó, nơi vật thể này được sinh ra. Toàn bộ dữ liệu quan trọng này được thu thập bởi hệ thống kính thiên văn vô tuyến Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) đặt tại sa mạc Atacama, Chile.

Sao chổi 3I/ATLAS được phát hiện lần đầu vào ngày 1 tháng 7 năm 2025 bởi hệ thống kính thiên văn ATLAS tại Chile. Nó là vật thể thứ ba rời khỏi hệ thống gốc để ghé thăm chúng ta, sau các trường hợp nổi tiếng là 1I/Oumuamua vào năm 2017 và 2I/Borisov vào năm 2019. Thông qua các phân tích quang phổ chi tiết về lớp vỏ khí hay còn gọi là coma, nhóm nghiên cứu bao gồm tác giả chính là Tiến sĩ Nathan Roth từ Đại học American đã ghi nhận một tỷ lệ phân tử cực kỳ hiếm gặp. Kết quả cho thấy tỷ lệ giữa methanol và hydro xyanua (HCN) nằm trong khoảng từ 70 đến 120 trên 1, một con số cao hơn đáng kể so với bất kỳ sao chổi nào từng được hình thành trong đĩa nguyên hành tinh của Hệ Mặt trời.

Quá trình phân tích sự phân bổ của các phân tử đã chỉ ra rằng trong khi hydro xyanua chủ yếu bắt nguồn từ hạt nhân của vật thể, thì methanol lại được giải phóng đồng thời từ cả hạt nhân và các hạt băng trong lớp vỏ khí khi chúng thăng hoa dưới sức nóng của Mặt trời. Sự khác biệt trong cấu trúc hóa học và cơ chế giải phóng khí này cung cấp bằng chứng vững chắc rằng vật chất của 3I/ATLAS được hình thành trong một môi trường có các thông số vật lý khác biệt hoàn toàn. Những yếu tố như nhiệt độ và mức độ bức xạ tại hệ sao quê hương của nó rõ ràng không tương đồng với những điều kiện mà chúng ta tìm thấy trong hệ thống của mình.

Về hành trình di chuyển, sao chổi này đã vượt qua điểm cận nhật vào ngày 29 tháng 10 năm 2025 và tiến đến khoảng cách gần Trái đất nhất vào ngày 19 tháng 12 năm 2025, cho phép các nhà khoa học thực hiện những quan sát có độ phân giải cao. Theo dự kiến, vào ngày 16 tháng 3 năm 2026, vật thể này sẽ có một chuyến bay ngang qua Sao Mộc ở khoảng cách gần trước khi chính thức bắt đầu hành trình rời khỏi Hệ Mặt trời mãi mãi. Trước đó, kính thiên văn không gian James Webb cũng đã ghi nhận sự hiện diện áp đảo của khí carbon dioxide trong lớp vỏ khí trước khi bị nung nóng, và việc phát hiện thêm methanol hiện nay đã giúp hoàn thiện bức tranh về thành phần cấu tạo phức tạp của nó.

Sự bất thường về mặt hóa học của sao chổi 3I/ATLAS không chỉ là một hiện tượng thiên văn thú vị mà còn cung cấp dữ liệu quan trọng về sự đa dạng của các thành phần xây dựng nên hành tinh ở các hệ sao khác. Việc nghiên cứu những "sứ giả" liên sao này đóng vai trò như một nhịp cầu trực tiếp giúp nhân loại hiểu rõ hơn về các quá trình hình thành sao và thiên thể bên ngoài Hệ Mặt trời. Những thông tin này mở ra một chương mới trong việc khám phá vũ trụ, giúp chúng ta nhận diện được những đặc điểm chung và riêng giữa các hệ hành tinh trong dải Ngân hà.