Đông Chí 2025: Khoảnh Khắc Cực Tiểu Ánh Sáng và Ý Nghĩa Văn Hóa

Tiết Đông Chí năm 2025 diễn ra vào Chủ Nhật, ngày 21 tháng 12, đánh dấu thời điểm Bắc Bán Cầu đón nhận khoảng thời gian có ánh sáng ban ngày ngắn nhất trong chu kỳ thiên văn hàng năm. Sự kiện thiên văn này, còn gọi là Winter Solstice, là dấu mốc chuyển giao mùa màng và là điểm khởi đầu chính thức của mùa đông theo quan điểm thiên văn phương Tây. Hiện tượng này là hệ quả trực tiếp của độ nghiêng trục quay của Trái Đất, xấp xỉ 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo khi quay quanh Mặt Trời.

Tại các vĩ độ thuộc Bắc Bán Cầu, ngày 21 tháng 12 năm 2025 chứng kiến Mặt Trời ở vị trí thấp nhất trên bầu trời vào giữa trưa, dẫn đến đêm dài nhất và ngày ngắn nhất. Tại Hy Lạp, thời lượng ánh sáng ban ngày được ghi nhận chỉ gói gọn trong khoảng 9 giờ và 31 phút, với mặt trời mọc khoảng 07:37 sáng và lặn vào khoảng 17:08 chiều. Ngược lại, Nam Bán Cầu vào thời điểm này lại đang trải qua Hạ Chí, tức là ngày dài nhất trong năm, khi khu vực này nghiêng gần Mặt Trời hơn. Sự đối lập về mùa vụ này là minh chứng cho sự vận hành của hệ thống Trái Đất và Mặt Trời.

Trong lịch sử văn hóa Á Đông, Đông Chí (Dōngzhì - 冬至) là một trong hai mươi tư tiết khí quan trọng, thường rơi vào khoảng ngày 21 hoặc 22 tháng 12 Dương lịch. Người Trung Quốc cổ đại từng coi Đông Chí là ngày khởi đầu của năm mới, hay Lịch nguyên, với quan niệm nhấn mạnh tầm quan trọng của nó. Triết lý đằng sau tiết khí này là “Đông chí nhất dương sinh,” hàm ý rằng sau khi đạt đến cực điểm của âm khí, dương khí bắt đầu trỗi dậy, báo hiệu sự tái sinh của vạn vật.

Các nghi lễ và phong tục trong ngày Đông Chí phản ánh ý nghĩa đoàn viên và cầu mong sự đổi mới. Trong các triều đại phong kiến Trung Quốc, vua chúa thường tổ chức tiệc tùng kéo dài vào dịp này. Người Hoa quan niệm rằng việc sum họp gia đình trong ngày Đông Chí sẽ mang lại may mắn, đồng thời đây cũng là dịp để cúng tế tổ tiên (祭祖 - jìzǔ) bày tỏ lòng hiếu thảo. Các món ăn truyền thống mang tính biểu tượng: người miền Bắc thường ăn bánh chẻo (jiǎozi) và hoành thánh, trong khi người miền Nam ưa chuộng bánh trôi nước (tangyuan) tượng trưng cho sự viên mãn và đoàn viên.

Sự kiện thiên văn này có những ghi nhận lịch sử đáng chú ý về sự dịch chuyển ngày. Ngày Đông Chí được ghi nhận sớm nhất là vào ngày 23 tháng 12 năm 1903, và theo tính toán, sự trùng hợp này sẽ không lặp lại cho đến tận năm 2303. Sự thay đổi ngày Đông Chí giữa các năm là do quỹ đạo Trái Đất không phải là hình tròn hoàn hảo, gây ra sự dư ra khoảng 6 giờ mỗi năm, được điều chỉnh bằng năm nhuận. Ngay sau ngày Đông Chí, tức ngày 22 tháng 12 năm 2025, thời lượng ánh sáng ban ngày bắt đầu có sự gia tăng dần dần, hướng tới điểm phân tiếp theo, dự kiến vào khoảng ngày 20 tháng 3 năm 2026.

Tại Việt Nam, Đông Chí thường trùng với giai đoạn rét đậm, rét hại của mùa đông, là dịp để người dân quây quần bên nhau với các món ăn nóng như cháo hay súp đậu đỏ để giữ ấm cơ thể. Sự kiện thiên văn này, dù là điểm cực tiểu của ánh sáng, lại là điểm khởi đầu của hy vọng và sự ấm áp trong nhiều nền văn hóa trên thế giới.