Winterzonnewende 2025 markeert astronomische start van de winter op Noordelijk Halfrond

De Winterzonnewende van 21 december 2025 markeert het astronomische begin van de winter op het Noordelijk Halfrond. Dit moment wordt gekenmerkt door de kortste periode van daglicht en de langste nacht van het jaar. Het fenomeen is een direct gevolg van de axiale kanteling van de Aarde, die op ongeveer 23,5 graden staat ten opzichte van haar baanvlak rond de Zon. Deze schuine stand zorgt ervoor dat het Noordelijk Halfrond op dit specifieke moment het verst van de Zon af helt, wat resulteert in de minimale instraling van zonne-energie gedurende het jaar. Voor regio's op het Zuidelijk Halfrond is dit keerpunt daarentegen het begin van de zomer, waar de langste dag van het jaar wordt beleefd.

In de regio rond Griekenland werd op 21 december 2025 een daglengte van iets meer dan negen uur en eenendertig minuten geregistreerd, met een zonsopgang rond 07:37 uur en een zonsondergang rond 17:08 uur. De daglengte voor 21 december 2025 werd op het Noordelijk Halfrond op 15:03 uur GMT vastgesteld. De dag na de zonnewende, 22 december 2025, initieert een geleidelijke toename van de daglichturen. Deze trend zal zich voortzetten tot de volgende grote verschuiving, de lente-equinox, die rond 20 maart 2026 wordt verwacht. Hoewel de astronomische winter op 21 december begint, merkt Météo France op dat de meteorologische winter op het Noordelijk Halfrond reeds op 1 december van start ging.

De term 'zonnewende' is afgeleid van de Latijnse woorden sol (zon) en sistere (stilstaan), wat duidt op het moment waarop de Zon schijnbaar een dag stilstaat voordat haar schijnbare beweging van richting verandert. Historisch gezien heeft dit astronomische keerpunt een diepe culturele resonantie gehad, vaak geassocieerd met de viering van de 'geboorte van de Zon' en de symboliek van vernieuwing. In het oude Rome werd het meerdaagse festival Saturnalia gehouden, gewijd aan de god Saturnus, wat licht en de tijdelijke omkering van sociale normen symboliseerde. De Maya's beschouwden de zonnewende als een heilig moment van wedergeboorte en transformatie.

Moderne tradities weerspiegelen deze historische vieringen, zoals Shab-e Yalda in Iran en Centraal-Aziatische landen, of het Burning the Clocks festival in Engeland. De Noormannen vierden het Joelfeest ter ere van de terugkeer van de zon, een feest dat een vroege connectie vormt met Kerstmis, mede doordat sinds de vierde eeuw na Christus op 25 december het feest van de onoverwinnelijke zon werd gevierd. De precieze datum van de Winterzonnewende varieert; de vroegst gedocumenteerde datum was 23 december in 1903, een datum die pas in 2303 naar verwachting opnieuw zal voorkomen.

De variatie in de daglengte is rond de zonnewendes het kleinst; de verandering in licht per dag bedraagt slechts enkele seconden, in tegenstelling tot de lente en herfst, waar de daglengte met wel vier minuten per dag kan verschillen. Hoewel de zon op 21 december 2025 haar laagste stand aan de hemel bereikt, is dit niet de koudste dag van het jaar; die valt gemiddeld later, in eind januari, wat te wijten is aan de thermische traagheid van de oceanen en het land. De wereldwijde observatie van dit fenomeen wordt onderstreept door de uitlijning van monumenten zoals Stonehenge en de Grote Piramiden van Gizeh met de zonsopgang of zonsondergang tijdens de winterzonnewende, wat de eeuwenoude menselijke fascinatie voor de cycli van licht en duisternis aantoont.