Một nghiên cứu mới về hành vi của loài cá vùng siêu thẳm Pseudoliparis swirei lần đầu tiên cho phép đo lường định lượng cách thức di chuyển chính xác của một động vật có xương sống ở độ sâu khoảng 7.000 mét tại rãnh Mariana – rãnh đại dương sâu nhất từng được biết đến trên hành tinh.
Công trình nghiên cứu này được công bố vào ngày 15 tháng 4 năm 2026 trên tạp chí Scientific Reports, dựa trên việc phân tích các tư liệu video từ thiết bị đổ bộ dưới đáy biển sâu thông qua hệ thống thị giác máy tính tự động.
Đây là lần đầu tiên các nhà khoa học tính toán chính xác được khả năng vận động của một sinh vật có xương sống tại vùng siêu thẳm của đại dương.
Loài cá sinh tồn dưới giới hạn chịu đựng của hầu hết động vật có xương sống
Loài Pseudoliparis swirei được coi là một trong những loài cá sống ở độ sâu lớn nhất từng được ghi nhận trên Trái Đất.
Chúng sinh sống trong môi trường khắc nghiệt, nơi mà:
Áp suất vượt quá 700 atm, nhiệt độ xấp xỉ mức đóng băng và hoàn toàn không có ánh sáng mặt trời.
Chính trong những điều kiện này, các nhà nghiên cứu đã lần đầu tiên tái dựng được quỹ đạo di chuyển ba chiều của loài cá này trong môi trường tự nhiên.
Tốc độ di chuyển ở độ sâu 7 km
Kết quả phân tích cho thấy:
Tốc độ bơi trung bình đạt khoảng 0,16–0,18 mét trên giây.
Đây là một chế độ di chuyển cực kỳ tiết kiệm năng lượng.
Kết quả này khẳng định rằng sự sống ở vùng siêu thẳm không ưu tiên tốc độ mà tập trung vào sự chính xác về năng lượng và tính ổn định trong vận động.
Trên thực tế, đây là một trong những chiến lược vận động hiệu quả nhất của động vật có xương sống dưới điều kiện áp suất cực hạn.
Khả năng phát hiện mùi từ khoảng cách hàng trăm mét
Mô hình lan truyền tín hiệu hóa học còn cho thấy một kết quả thậm chí còn gây ngạc nhiên hơn:
Loài cá này có khả năng phát hiện nguồn thức ăn ở khoảng cách lên tới 350 mét.
Trong bóng tối tuyệt đối của vùng siêu thẳm, điều này chứng tỏ chúng sở hữu hệ thống cảm giác định hướng không gian phát triển mà không cần đến thị giác. Nói cách khác, tại đây, mọi chuyển động đều được dẫn dắt bởi đặc tính hóa học của đại dương.
Thị giác máy tính lần đầu tiên tái hiện hành vi của cá vùng siêu thẳm
Các nhà nghiên cứu đã áp dụng phương pháp phân tích dữ liệu video tự động nhằm:
Nhận diện hình dáng cá, tái dựng chuyển động ba chiều, tính toán quỹ đạo và đánh giá tốc độ.
Tổng cộng hàng trăm lần quan sát chuyển động đã được xử lý, cho phép lần đầu tiên mô tả chi tiết cơ chế hành vi của một sinh vật có xương sống ở độ sâu cực hạn.
Thành tựu này đã chuyển đổi việc nghiên cứu vùng siêu thẳm từ những quan sát rời rạc sang lĩnh vực sinh học định lượng.
Trước đây, các nhà khoa học mới chỉ biết:
Rằng những loài cá này có tồn tại, chúng sống ở độ sâu nào và hình dáng của chúng ra sao.
Tuy nhiên, hầu như chưa có thông tin gì về việc:
Cách thức chính xác mà chúng di chuyển và định hướng trong không gian ở độ sâu 7 km.
Giờ đây, bức tranh về cuộc sống bí ẩn đó đang dần trở nên rõ nét hơn.
Đây là một trong những trường hợp hiếm hoi khi một nghiên cứu thực sự mở rộng biên giới hiểu biết về khả năng của sự sống có xương sống trên Trái Đất.
Sự kiện này mang lại ý nghĩa gì cho sự hiểu biết về hành tinh?
- Sự sống của động vật có xương sống vẫn khả thi ở những nơi mà trước đây người ta chỉ coi là giới hạn sinh tồn cuối cùng.
- Chuyển động trong lòng đại dương có thể vô cùng thầm lặng nhưng lại đạt tới độ chính xác hoàn mỹ.
- Và ngay cả ở độ sâu 7.000 mét, đại dương vẫn không ngừng kể những câu chuyện về sự sống.
