Bí ẩn những tảng đá trên sao Hỏa: Robot Curiosity đã thực sự tìm thấy gì bên trong «những viên đá vỡ»?

• Phát hiện tình cờ đầy kinh ngạc: Xe tự hành Curiosity của NASA đã vô tình cán vỡ một khối đá nhỏ trong quá trình di chuyển, làm lộ ra những tinh thể lưu huỳnh nguyên chất lấp lánh ẩn giấu bên trong lớp vỏ xù xì.
• Cú sốc đối với giới khoa học: Trước đây, các nhà nghiên cứu chỉ tìm thấy các hợp chất sunfat trên hành tinh đỏ; sự tồn tại của lưu huỳnh nguyên chất (tự sinh) tại đây từng được coi là điều không thể xảy ra theo mọi mô hình hình thành cảnh quan hiện tại.
• Ẩn số địa chất mới: Sự hiện diện của cả một cánh đồng lưu huỳnh nguyên chất ám chỉ các quá trình thủy nhiệt mạnh mẽ hoặc những chu kỳ địa chất phức tạp mà các nhà khoa học chưa từng dự đoán hay nghi ngờ tới trước đây.

Trong hành trình thám hiểm kênh Gediz Vallis (Gediz Vallis), một khu vực địa chất quan trọng trên hành tinh đỏ, robot Curiosity của NASA đã thực hiện một trong những khám phá mang tính bước ngoặt và bất ngờ nhất trong toàn bộ lịch sử sứ mệnh của mình. Khi đang di chuyển qua một cao nguyên đá gồ ghề, một trong những bánh xe kim loại bền bỉ của thiết bị đã vô tình đè lên một khối đá nhỏ có màu sáng và làm nó vỡ vụn. Trước sự ngỡ ngàng của các kỹ thuật viên điều khiển tại Trái Đất thông qua hình ảnh truyền về, bên trong khối đá bị vỡ là những tinh thể màu vàng chanh rực rỡ. Kết quả phân tích hóa học chuyên sâu từ thiết bị APXS đã xác nhận một sự thật chấn động: đó chính là lưu huỳnh nguyên chất 100% ở dạng nguyên tố.

Cho đến trước thời điểm lịch sử này, các nhà khoa học mới chỉ tìm thấy trên hành tinh đỏ các loại muối sunfat – những hợp chất hóa học chứa lưu huỳnh kết hợp với các nguyên tố khác, vốn thường được hình thành thông qua quá trình bay hơi của nước trong quá khứ. Tuy nhiên, lưu huỳnh nguyên chất chỉ có thể được tạo ra trong một phạm vi điều kiện môi trường cực kỳ khắt khe và đặc thù: thường là kết quả của hoạt động núi lửa mãnh liệt hoặc từ các nguồn thủy nhiệt đặc biệt. Việc phát hiện cả một cánh đồng đá chứa lưu huỳnh tại một vùng đất mà theo các lý thuyết địa chất hiện hành là không thể tồn tại, đã đặt ra những nghi vấn lớn và thách thức tính chính xác của các bản đồ địa chất sao Hỏa hiện nay. Khám phá này minh chứng rằng lịch sử của nước và nhiệt độ trên hành tinh này phức tạp, năng động và ẩn chứa nhiều biến số hơn nhiều so với những gì nhân loại từng giả định.

Ông Ashwin Vasavada, nhà khoa học chính của dự án Curiosity tại Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA, đã đưa ra một sự so sánh đầy hình tượng về phát hiện này. Ông nhận định rằng việc tìm thấy một cánh đồng đá lưu huỳnh nguyên chất giống như việc tìm thấy một ốc đảo xanh tươi giữa lòng sa mạc băng giá – một hiện tượng dường như đi ngược lại hoàn toàn với các quy luật vật lý và địa chất đã biết tại khu vực đó. Theo ông, đội ngũ nghiên cứu toàn cầu sẽ phải tiến hành xem xét và đánh giá lại toàn bộ lịch sử hình thành của khu vực Gediz Vallis để tìm lời giải thỏa đáng cho sự hiện diện kỳ lạ của những tinh thể vàng này, điều có thể thay đổi hoàn toàn hiểu biết của chúng ta về sự tiến hóa của hành tinh.

Hiện tại, đội ngũ chuyên gia hàng đầu của NASA đang nỗ lực phân tích để xác định xem liệu lượng lưu huỳnh này là kết quả của các suối nước nóng cổ đại hay thực sự là sản phẩm từ hoạt động của các vi sinh vật trong quá khứ xa xôi. Trên Trái Đất, một số loại vi khuẩn đặc thù có khả năng chuyển hóa các hợp chất sunfat thành lưu huỳnh nguyên chất trong các môi trường khắc nghiệt. Nếu giả thuyết về mối liên hệ với nước và các hoạt động sinh học được xác nhận, đây sẽ là một bằng chứng đắt giá và không thể chối cãi cho thấy sao Hỏa từng là một nơi có thể duy trì sự sống trong một khoảng thời gian dài hơn nhiều so với các ước tính trước đây. Khám phá tình cờ từ một bánh xe robot không chỉ là một thành tựu kỹ thuật mà còn là một bước tiến khổng lồ trong hành trình giải mã những bí ẩn sâu thẳm nhất của vũ trụ.