Ghen Tị Trong Tình Bạn: Nguồn Gốc Tâm Lý Từ Vấn Đề Lòng Tự Trọng

Các chuyên gia tư vấn tâm lý đã xác định rằng những cảm xúc tiêu cực mãnh liệt, đặc biệt là ghen tị, nảy sinh khi một người bạn thân đạt được thành công, thường có nguồn gốc từ các vấn đề nội tại về lòng tự trọng cá nhân thay vì bản chất của mối quan hệ bạn bè. Hiện tượng này được xem là một chỉ báo về những nhu cầu chưa được đáp ứng của chính người cảm thấy ghen tị, chứ không phải là phản ứng trực tiếp đối với thành tựu của người khác. Sự so sánh liên tục giữa thực tại cá nhân và thành công được nhận thức của bạn bè là một cơ chế tâm lý thường thấy, đặc biệt khi cá nhân đó thiếu sự hài lòng trong cuộc sống và sự nghiệp của mình.

Một trường hợp cụ thể được ghi nhận là sự bất an sâu sắc của một độc giả khi người bạn lâu năm trải qua những thay đổi tích cực lớn, bao gồm thăng tiến vượt bậc trong công việc và bắt đầu một mối quan hệ tình cảm mới. Các nhà tâm lý học cho rằng cảm giác thua kém này cho thấy sự phụ thuộc quá mức vào người bạn đó để nhận được sự xác nhận về giá trị bản thân. Khi sự xác nhận này bị thách thức bởi thành công của người khác, cảm giác đố kỵ, thậm chí là oán giận, có thể trỗi dậy. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng những cảm xúc này, dù là một phần tự nhiên của con người, sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến sự gắn kết của tình bạn nếu được thể hiện qua hành vi hung hăng hoặc sự xa lánh.

Nhà tâm lý học Joel Frank tại Mỹ nhận định rằng ghen tị là sự kết hợp giữa sợ hãi, bất an và so sánh, thường xâm chiếm chúng ta một cách âm thầm. Cốt lõi của vấn đề thường nằm ở sự thiếu hụt sự tự thỏa mãn trong đời sống cá nhân và nghề nghiệp của chính người đang trải qua cảm giác ghen tị. Sự cạnh tranh không lành mạnh, nơi một người cố gắng hạ thấp thành tích của người khác để cảm thấy tốt hơn về bản thân, là một dấu hiệu rõ ràng của sự bất an sâu xa này. Ngược lại, ghen tị lành mạnh có thể giúp cá nhân nhận diện được những giá trị và mục tiêu thực sự quan trọng đối với họ, vì người ta thường chỉ ghen tị với những người có mục tiêu và giá trị sống tương đồng.

Để quản lý những cảm xúc này, các chuyên gia khuyến nghị một sự chuyển hướng tập trung mạnh mẽ vào các mục tiêu và khát vọng cá nhân. Điều này bao gồm việc chủ động theo đuổi các kỹ năng mới hoặc tìm kiếm sự viên mãn cá nhân ngoài phạm vi của mối quan hệ bạn bè. Việc thực hành lòng tự trắc ẩn và nhận ra rằng một tình bạn chân chính hỗ trợ sự phát triển chung chứ không phải là một cuộc đua so sánh liên tục là điều tối quan trọng. Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ, mặc cảm tự ti là cảm giác cơ bản về sự hụt hẫng và thiếu an toàn, xuất phát từ những thiếu sót thực tế hoặc tưởng tượng, và cảm giác thua kém người khác có thể dẫn đến mặc cảm tự ti nếu kéo dài.

Các chuyên gia trị liệu tâm lý như Dipti Tait đã chỉ ra rằng sự đố kỵ trong quan hệ bạn bè thường bắt nguồn từ văn hóa so sánh. Việc duy trì khoảng cách hoặc cắt đứt quan hệ chỉ nên được xem xét như một biện pháp cuối cùng, áp dụng khi sự thành công của người bạn gây ra nỗi đau dai dẳng, quá sức chịu đựng, hoặc khi mối quan hệ đó liên tục nuôi dưỡng những hành vi tiêu cực. Thay vì để lòng đố kỵ bòn rút năng lượng, cá nhân nên tập trung vào con đường phát triển của riêng mình, bởi thành công thực sự đến khi ta đi trên con đường của chính mình, không bị cuốn vào vòng luẩn quẩn của sự so sánh và không bao giờ thỏa mãn. Sự phát triển cá nhân thông qua việc đặt mục tiêu ý nghĩa và tự chăm sóc bản thân là chìa khóa để xây dựng lại lòng tự trọng bị tổn thương.