Bí ẩn di truyền học đằng sau sự "hỗn loạn" của mèo vàng: Tại sao mèo cam lại khiến thế giới phát cuồng?

Hai nhóm nghiên cứu độc lập đến từ Đại học Stanford (Hoa Kỳ) và Đại học Kyushu (Nhật Bản) mới đây đã công bố một phát hiện mang tính đột phá về di truyền học. Họ đã xác định được một đoạn mất đoạn DNA độc nhất vô nhị, với độ dài khoảng 5076 cặp cơ sở, nằm trên nhiễm sắc thể X của tất cả những chú mèo có bộ lông màu vàng hoặc cam (thường được gọi là mèo gừng).

Điều đáng chú ý là sự mất đoạn này không nằm trực tiếp bên trong một gen cụ thể, mà xuất hiện ở vùng không mã hóa nằm ngay cạnh gen ARHGAP36. Vị trí đặc biệt này đóng vai trò như một công tắc điều khiển, làm thay đổi cách thức hoạt động của các gen lân cận trong quá trình phát triển của phôi thai mèo.

Hệ quả của sự biến đổi này là gen ARHGAP36, vốn thường ở trạng thái không hoạt động trong các tế bào sắc tố (tế bào biểu mô hắc tố), lại bất ngờ được kích hoạt mạnh mẽ ở những cá thể mèo vàng. Sự kích hoạt bất thường này đã làm thay đổi hoàn toàn lộ trình sản sinh sắc tố tự nhiên của cơ thể loài vật này.

Thay vì sản xuất eumelanin – loại sắc tố tạo ra màu đen hoặc nâu truyền thống – các tế bào sắc tố của mèo vàng lại chuyển sang sản xuất pheomelanin. Đây chính là loại sắc tố chịu trách nhiệm tạo nên tông màu vàng, cam hoặc đỏ rực rỡ đặc trưng mà chúng ta thường thấy trên bộ lông của chúng.

Các nhà khoa học khẳng định rằng đột biến di truyền này là một đặc điểm độc nhất vô nhị chỉ có ở mèo nhà. Qua các nghiên cứu so sánh, họ không tìm thấy dấu vết của sự mất đoạn DNA này ở bất kỳ loài động vật có vú nào khác, kể cả những loài mèo hoang dã vốn là tổ tiên trực tiếp của mèo hiện đại ngày nay.

Khám phá này cũng cung cấp lời giải thích khoa học cho cơ chế di truyền liên kết với nhiễm sắc thể X của màu lông vàng đã được biết đến từ lâu. Ở mèo đực (có bộ nhiễm sắc thể XY), chúng sẽ luôn có màu vàng hoàn toàn nếu nhận được đột biến này từ mẹ. Trong khi đó, mèo cái (XX) thường sẽ có màu lông đồi mồi hoặc tam thể (calico) nếu đột biến chỉ xuất hiện trên một trong hai nhiễm sắc thể X.

• Về phương diện hành vi, mèo vàng từ lâu đã nổi tiếng với biệt danh "orange cat behavior" – ám chỉ tính cách táo bạo, thân thiện nhưng cũng đầy hỗn loạn và nghịch ngợm.
• Một thực tế thú vị là phần lớn mèo vàng hoàn toàn là giống đực, và về mặt sinh học, mèo đực thường có xu hướng hoạt động mạnh mẽ, hiếu động và ham chơi hơn so với mèo cái trung bình.

Công trình nghiên cứu này đã chính thức khép lại bí ẩn kéo dài hơn 100 năm về cơ chế tạo nên màu lông vàng ở loài mèo, đồng thời cho thấy một lộ trình tiến hóa vô cùng kỳ lạ của đột biến này. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng quan điểm cho rằng màu lông quyết định tính cách "lập dị" vẫn mang nhiều tính chất cường điệu của truyền thông. Mặc dù màu lông liên quan đến nhiễm sắc thể X, nhưng hiện tại vẫn chưa có bằng chứng khoa học trực tiếp nào khẳng định mối quan hệ nhân quả giữa gen màu vàng và những hành vi khác biệt của chúng.