Birleşmiş Milletler, Küresel Yapay Zeka Yönetişim Çerçevesini 2025'te Kuruyor

Yapay zeka (YZ) teknolojisinin hızla ilerlemesi, küresel çapta bir yönetişim çerçevesi oluşturma ihtiyacını acil hale getirmiştir. Bu doğrultuda Birleşmiş Milletler (BM), 2025 yılında yapay zeka yönetişimi için kapsamlı bir küresel çerçeve oluşturarak uluslararası işbirliğini teşvik etmeyi, YZ kaynaklı zorluklara çözüm bulmayı ve bu teknolojinin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşılmasında bir kaldıraç olarak kullanılmasını amaçlamaktadır.

Bu kapsamda BM, Mayıs ve Temmuz 2025 tarihlerinde iki önemli mekanizma hayata geçirdi: Birleşmiş Milletler Bağımsız Uluslararası Bilimsel Yapay Zeka Paneli ve Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Diyaloğu. Bilimsel Panel, YZ'nin riskleri ve fırsatları hakkında uzman görüşleri sunarak uluslararası standartlar ve insan haklarıyla uyumu güvence altına almayı hedeflemektedir. Küresel Diyalog ise üye devletler ve diğer paydaşlar için YZ konularını tartışabilecekleri ve işbirliğini güçlendirebilecekleri bir platform sunmaktadır.

Mayıs 2025'te Ekonomik ve Sosyal Konsey (ECOSOC) tarafından düzenlenen özel bir toplantıda, YZ'nin Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'nı (SKA) hızlandırmadaki rolü ele alındı. Bu toplantıda, özellikle Küresel Güney'deki ülkelere yönelik yatırım, ortaklıklar ve kapasite geliştirme konularına vurgu yapıldı. Yapay zeka, kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayarak israfı azaltma ve verimliliği artırma potansiyeli taşımaktadır. Araştırmalar, YZ tabanlı teknolojilerden 67 farklı SKA hedefinin yararlanabileceğini göstermektedir.

Temmuz 2025'te düzenlenen Dünya Yapay Zeka Konferansı ve Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Üst Düzey Toplantısı'nda ise Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Eylem Planı kamuoyu ile paylaşıldı. Bu eylem planı, YZ'nin güvenli, güvenilir ve adil bir şekilde geliştirilmesi ve yönetilmesi için uluslararası işbirliğini öngören somut adımlar içermektedir. Bu çerçeve, ulusal egemenliğe saygı, kalkınma hedefleriyle uyum ve şeffaflık gibi ilkeleri benimsemektedir.

Yapay zeka etiği, teknolojinin geliştirilmesi ve kullanımında ahlaki davranışları yönlendiren bir dizi değer ve ilke olarak kabul edilmektedir. ABD gibi ülkeler, yapay zeka alanında etik standartlar belirlemek ve küresel düzeyde kabul görecek bir çerçeve oluşturmak için uluslararası işbirliklerini güçlendirme yönünde adımlar atmaktadır. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun yapay zeka kararı, YZ sistemlerinin tasarımında, geliştirilmesinde ve kullanımında insan haklarına saygı gösterilmesi ve korunması gerektiğini vurgulamaktadır. Yapay zeka, BM'nin 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı'na ulaşma yolunda ilerlemeyi hızlandırma potansiyeline sahiptir. Bu küresel çerçeve, teknolojinin sunduğu fırsatları en üst düzeye çıkarırken, potansiyel riskleri de yöneterek daha adil ve sürdürülebilir bir gelecek inşa etme yolunda önemli bir adım olarak görülmektedir.