İran Dini Lideri Hamaney'in Ölümü Ardından ABD ve İsrail'e Karşı Bölgesel Gerilim Tırmanıyor

Amerika Birleşik Devletleri'nin "Operation Epic Fury" ve İsrail'in "Roaring Lion" kod adlarıyla 28 Şubat 2026 Cumartesi günü gerçekleştirdiği koordineli askerî harekât, İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in (86 yaşında) ve bazı üst düzey yetkililerin ölümüyle sonuçlandı. İran devlet televizyonu, 1 Mart 2026 Pazar günü bu suikastı resmen doğrulayarak ülkenin en üst siyasi ve dinî otoritesinin kaybını teyit etti. Bu olay, İran'ı ABD ve İsrail'e karşı kapsamlı misilleme dalgalarını başlatmaya yöneltti ve Orta Doğu'da yüksek riskli, çok cepheli bir askerî çatışmayı tetikledi.

Hamaney'in şehadeti üzerine İran İslam Cumhuriyeti derhal 40 gün sürecek ulusal yas ve yedi günlük resmî tatil ilan etti. Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), 'katillerden' ağır bir intikam yemini ederek İsrail ile Körfez ülkelerindeki ABD üslerine yönelik yoğun füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları başlattı. Bu misillemeler Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Kuveyt ve Bahreyn'deki hedefleri kapsadı. İran'ın bu hamlesi, 2025 sonlarında başlayan ve Ocak 2026'da şiddetlenen rejim karşıtı iç huzursuzlukların ardından geldi.

Körfez ülkeleri, İran'ın misillemelerine karşı savunma verilerini paylaştı. BAE Savunma Bakanlığı, İran'dan gelen 137 füze ve 209 İHA'nın büyük çoğunluğunun imha edildiğini belirtti. Katar, yaklaşık 65 füze ve 12 İHA saldırısında sekiz yaralı kaydetti; Abu Dabi'deki Zayed Uluslararası Havalimanı'nda bir can kaybı ve yedi yaralanma rapor edildi. Dubai Uluslararası Havalimanı (DXB) yolcu terminalinde ise dört kişi yaralandı. İran devlet medyası, ilk Cumartesi saldırılarında 201 ölü ve 747 yaralı (Minab'da 108 ölü dahil) olduğunu bildirdi.

ABD Başkanı Donald Trump, Hamaney'in ölümünü İran halkı için ülkeyi geri alma yolunda 'en büyük fırsat' olarak nitelendirirken, herhangi bir İran misillemesinin 'daha önce görülmemiş' bir güçle karşılanacağını belirtti. Öte yandan ABD Demokratları, Kongre onayı olmaksızın gerçekleştirilen bu eylemi bir 'savaş ilanı' olarak kınadı. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz ise, 'Adalet yerini buldu ve kötülük ekseni ölümcül bir darbe aldı' açıklamasını yaptı. Eski Şah'ın oğlu Reza Pahlavi, İslam Cumhuriyeti'nin 'fiilen sona erdiğini' savundu.

Jeopolitik krizin önemli ekonomik yansımalarından biri, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçişleri fiilen durdurması oldu. Dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik su yolunun kapanmasıyla Brent petrolün varil fiyatının 120-150 dolar seviyesine fırlayabileceği hesaplandı. Analistler, boğazın tamamen kapanmasının küresel büyümeyi %1,5 oranında baskılayabileceğini ve altın fiyatlarını 6.500 doların üzerine taşıyabileceğini öngördü.

Hamaney'in 1989'dan bu yana sürdürdüğü liderlik görevinin sona ermesiyle, İran Anayasası'na göre yeni dini lideri 88 üyeli Uzmanlar Meclisi seçecek. Geçici olarak görevi, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeshkian, Yargı Erki Başkanı Gholam-Hossein Mohseni-Ejei ve Anayasayı Koruyucular Konseyi'nden bir fıkıh üyesinden oluşan üçlü bir konsey üstlendi. Olası halef adayları arasında Mojtaba Khamenei, Hassan Khomeini ve Ali Larijani'nin isimleri geçiyor. Bu süreç, savaş ortamında meclisin güvenli bir şekilde toplanıp toplanamayacağı sorusunu gündeme getiriyor.

Bu olay, 2025'teki İran nükleer tesislerine yönelik ABD saldırıları ve 2025'teki kırılgan ateşkesle sonuçlanan İran-İsrail savaşı gibi önceki gerilimlerin bir uzantısı olarak değerlendiriliyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), tırmanan durumu görüşmek üzere özel bir toplantı çağrısı yaptı. Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanı Burhanettin Duran, gerilimin sıcak çatışmaya dönüşmesinin kabul edilemez olduğunu belirterek, diyalog mekanizmalarının ivedilikle yeniden devreye alınması çağrısında bulundu.