Astronomlar, AT2025ulz'yi İlk "Süper Kilonova" Adayı Olarak İnceliyor

Astronomik camia, teorik olarak hem bir süpernova patlamasını hem de onu takip eden bir kilonova olayını birleştiren felaket senaryosu olan potansiyel ilk gözlemlenebilir "süper kilonova" örneği olarak görülen AT2025ulz olayını yoğun bir şekilde mercek altına almış durumda. Bu olay, 18 Ağustos 2025 tarihinde tespit edildi. Başlangıçta LIGO ve Virgo kütleçekim dalgası gözlemevleri tarafından kaydedilen S250818k sinyali sayesinde dikkatleri üzerine çekti. Bu sinyal, kompakt nesnelerin birleştiğini işaret ediyordu; ancak çarpışan cisimlerden en az birinin kütlesi beklenenden şaşırtıcı derecede düşüktü. Bu durum, bilim insanlarını Güneş kütlesinin altında kütleye sahip iki nötron yıldızının birleşmiş olabileceği ihtimalini düşünmeye itti.

Kütleçekim dalgası kaydından birkaç saat sonra, Palomar Gözlemevi'ndeki Zwicky Geçici Olaylar Tesisi (ZTF), Dünya'dan yaklaşık 1,3 milyar ışık yılı uzaklıkta hızla sönen kırmızı bir parıltı tespit etti. Bu ışık tepkisi, başlangıçta 2017'de altın gibi ağır elementlerin oluşumunun kaynağı olarak doğrulanan GW170817 kilonovasına benziyordu. Ne var ki, AT2025ulz'nin evrimi alışılmadık bir seyir izledi: Nesne daha da parlaklaştı ve mavi spektruma kaydı. Bu değişim, çıplak bir zarfa sahip çöken bir yıldızın patlaması olan süpernovanın karakteristik özellikleriyle örtüşüyordu.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden (Caltech) ve The Astrophysical Journal Letters'ta yayımlanan araştırmanın lideri Mencesh Kasiwal, önce kilonova ardından süpernova şeklinde gerçekleşen bu değişim dizisinin, "süper kilonova" teriminin ortaya atılmasını haklı çıkardığını belirtti. Columbia Üniversitesi'nden Brian Metzger'in de dahil olduğu teorik ekip, olayın, alışılmadık derecede küçük iki nötron yıldızı oluşturan bir süpernova patlamasıyla başladığı hipotezini öne sürüyor. Bu iki alt-Güneş kütleli nötron yıldızı neredeyse anında birleşerek, önceki süpernova patlamasının genişleyen enkazı tarafından kısmen gizlenen ilk kırmızı kilonova parıltısını tetiklemiş olabilir.

LIGO Laboratuvarı Direktörü David Reitze, çarpışan cisimlerden en az birinin tipik bir nötron yıldızı kütlesinin altında olduğunu gösteren kütle verilerinin kritik önemini vurguladı. Teorisyenler, Güneş altı kütleli nötron yıldızlarının, aşırı hızlı dönen bir yıldızın bölünmesi sonucu ya da çöküş sırasında çevresindeki madde diskinde parçalanma yoluyla oluşabileceğini öngörüyorlar. AT2025ulz ikna edici bir aday olmasına rağmen, araştırmacılar süper kilonova teorisinin henüz kesin olarak kanıtlanmadığı konusunda ısrarcı.

Bu hibrit olayın statüsünü kesin olarak doğrulamak ve sıklığını belirlemek için gelecekteki gözlemler hayati önem taşıyor. Bu noktada, LIGO/Virgo'nun planlanan beşinci operasyon döngüsü (O5 run) ile Vera C. Rubin Gözlemevi'nden gelecek veriler kilit rol oynayacak. Şili'deki Cerro Pachón Dağı'nda konumlanan ve on yıl boyunca her üç gecede bir gökyüzünün geniş alanını taramak üzere tasarlanmış 8,36 metrelik teleskoba sahip olan bu yer tabanlı gözlemevi, önemli katkılar sunacak. Rubin Gözlemevi gibi güçlü araçlar aracılığıyla süper kilonova modelinin başarılı bir şekilde teyit edilmesi veya çürütülmesi, evrendeki en büyük yıldızların evrimi ve nükleosentez süreçlerinin anlaşılmasında yepyeni bir sayfa açacaktır.