Ergen Kariyer Uyum Yeteneği Üzerindeki Aile Dinamiklerinin Etkisi Araştırıldı

Son dönemde gerçekleştirilen ileri düzey eğitim ve psikoloji araştırmaları, ergenlerin geleceğe hazırlanma süreçleri ve genel iyi oluşları üzerinde aile içi dinamiklerin belirleyici rolünü kuvvetle vurgulamaktadır. Bu çalışmalar, gençlerin kariyer yollarını şekillendirmede ebeveyn tutumlarının ne denli merkezi bir konumda olduğunu bilimsel verilerle ortaya koymaktadır. Kariyer gelişiminin sadece meslek seçimiyle sınırlı kalmayıp, bireyin doğumundan ölümüne kadar süren bir yolculuk olduğu bağlamında, aile ilişkileri gibi faktörlerin bu süreci önemli ölçüde etkilediği literatürde de belirtilmektedir.

2026 yılında, araştırmacılar E. Işık ve B. Yılmaz Alıcı, kariyer psikolojik danışmanlığının temelini oluşturan Savickas'ın kariyer inşa modelini derinlemesine incelemiştir. Bu titiz çalışmalarında, modelin temel varsayımlarını ergenlerin psikososyal iyi oluş ölçütleriyle birleştirerek boylamsal bir analiz yürütmüşlerdir. Elde edilen bulgular, özellikle ebeveynlerden gelen sıcaklığın ve koşulsuz desteğin, genç bireylerde hem daha yüksek kariyer uyum yeteneği hem de öznel iyi oluş düzeyleri ile güçlü bir korelasyon gösterdiğini kanıtlamıştır. Bu tür destekleyici ortamlar, bireylerin kariyer hikayelerini yeniden yapılandırmalarına yardımcı olan bir danışma modeli sunmaktadır.

Buna karşın, araştırmalar aile içinde yaşanan çatışmaların, ergenlerin uyum sağlama kapasitelerini ciddi ölçüde zayıflattığını göstermektedir. Bu olumsuz etkileşimler, gençlerde kariyer kararsızlığını artırmanın yanı sıra belirgin psikolojik sıkıntıların ortaya çıkmasına da zemin hazırlamaktadır. Örneğin, üniversite öğrencilerinde yapılan bir çalışmada, kariyer stresinin ve aileden etkilenme düzeyinin, kariyer kararı verme yetkinliğini yüzde 14 oranında anlamlı düzeyde yordadığı tespit edilmiştir. Bu durum, aile içi gerilimin, bireyin geleceğe yönelik planlama ve problem çözme becerilerini doğrudan etkilediğini açıkça ortaya koymaktadır.

Söz konusu araştırmalar, ideal aile ortamının, gençlerin bağımsızlık kazanma süreçlerine saygı gösterirken aynı zamanda rehberlik dengesini koruyabilen bir yapı olması gerektiğini savunmaktadır. Bu yaklaşım, kariyer adaptasyonunun, ailevi dayanıklılık yoluyla inşa edilen bir süreç olduğu yönündeki paradigma değişimini işaret etmektedir. Ayrıca, pozitif aile etkileşimlerinin, kariyer inşa sürecinin temelini oluşturan daha uyumlu yürütücü işlevlere doğrudan katkı sağladığı da saptanmıştır. Bu bulgular, sadece bireysel adaptif stratejilere odaklanmak yerine, ergen ruh sağlığı krizlerini ele almak amacıyla aile dinamiklerini de kapsayan entegre politika çerçevelerinin oluşturulması gerekliliğini işaret etmektedir.

2025 yılında Söner ve Yılmaz tarafından yürütülen ek bir çalışma, özellikle Batı dışı ergenlerde dışsal destek sistemlerinin, kariyer kaygısını azaltmada önemli bir rol oynadığını teyit etmiştir. Bu, kültürel bağlamdan bağımsız olarak güçlü sosyal destek ağlarının psikolojik esenlik için kritik olduğunu göstermektedir. Kariyer uyum yeteneği, bireyin iş bulma, kariyer başarısı ve memnuniyeti gibi faktörler açısından sahip olduğu beceriyi ifade eder ve rekabetin arttığı günümüz koşullarında önemi giderek artmaktadır.

Bu bağlamda, kariyer danışmanlığı hizmetleri sunan psikolojik danışmanların, danışanların kariyer hikayelerini dinlerken, onların ekosistemlerinin güçlendirilmesi veya yeniden yapılandırılması yoluyla yeni bakış açıları kazanmalarına tanıklık etmeleri gerektiği vurgulanmaktadır. Ebeveyn-ergen kariyer uyumu ölçeğinin Türk öğrencileri üzerinde yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmalarında, ölçeğin iki faktörlü yapısının (tamamlayıcı uyum ve benzerlik uyumu) doğrulandığı ve Cronbach Alpha değerlerinin ölçeğin bütünü için 0.82 gibi yüksek bir iç tutarlılık gösterdiği belirlenmiştir. Bu veriler, aile beklentileri ile ergen beklentileri arasındaki uyumun ölçülebilir ve müdahale edilebilir bir alan olduğunu kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, gençlerin geleceğe yönelik adaptasyon yeteneklerinin geliştirilmesi, bütüncül bir yaklaşımla, yani hem bireysel becerilerin hem de destekleyici aile yapısının eş zamanlı olarak ele alınmasıyla mümkün görünmektedir.