Szwedzki urzędnik Gustav Engzell: Film o ocaleniu tysięcy Żydów podczas II wojny światowej

Na ekrany kin wszedł szwedzki biograficzny dramat zatytułowany „Den svenska länken” (Szwedzkie ogniwo), który przybliża niezwykłą historię Gustava Engzella. Był on urzędnikiem państwowym, którego działania odegrały kluczową rolę w ratowaniu ludności żydowskiej w mrocznych czasach II wojny światowej. Engzell, stojący na czele Departamentu Prawnego szwedzkiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez cały okres trwania konfliktu, według szacunków przyczynił się do ocalenia od 30 000 do 40 000 osób pochodzenia żydowskiego. Reżyserzy filmu, Therese Albeck i Marcus Olsson, będący jednocześnie autorami scenariusza, zdecydowali się ukazać ten cichy heroizm w starciu z nazistowską biurokracją w tonie łączącym życzliwość z elementami komediowymi.

W rolę dobrotliwego Engzella, skromnego biurokraty, który odważył się przeciwstawić obojętności swoich przełożonych wobec Holokaustu, wcielił się aktor Henrik Dorsin. Światowa premiera produkcji miała miejsce 25 stycznia 2026 roku podczas Festiwalu Filmowego w Göteborgu. Następnie, 6 lutego, obraz trafił do szwedzkich kin, a od 19 lutego 2026 roku jest dostępny na platformie Netflix. Film ten w istotny sposób przesuwa punkt ciężkości w debacie historycznej – zamiast skupiać się wyłącznie na domniemanej kolaboracji Szwecji, podkreśla pozytywne i odważne działania poszczególnych funkcjonariuszy państwowych, którzy ryzykowali wiele dla ratowania ludzkiego życia.

Początkowo, pod koniec lat 30. XX wieku, rząd szwedzki prowadził restrykcyjną politykę ograniczania wjazdu dla uchodźców z nazistowskich Niemiec, co było podyktowane obawami politycznymi. Przełomowy moment nastąpił 7 września 1942 roku, kiedy to łotewski uchodźca Hillel Storch przekazał Engzellowi wstrząsające informacje o tragicznej sytuacji Żydów na terenach okupowanych. Zainspirowany przez swoich współpracowników, w tym nową pracowniczkę Ruth Vogel (graną przez Sisselę Benn), zespół Engzella zaczął intensywnie wystawiać wizy dla norweskich i duńskich Żydów szukających schronienia w neutralnej Szwecji. Wykorzystywali oni luki prawne oraz specyficzną strategię „powściągliwej uprzejmości”, by skutecznie przeciwdziałać machinie zagłady i biurokratycznym oporom.

Choć Szwecja starała się zachować neutralność i unikać prowokowania Niemiec, pierwotna polityka wobec żydowskich wniosków wizowych polegała na ich celowym opóźnianiu i unikaniu wiążących decyzji. Jednak masowe deportacje norweskich Żydów do Auschwitz pod koniec 1942 roku stały się katalizatorem radykalnych zmian w podejściu Sztokholmu. Wysiłki dyplomatyczne zainicjowane lub wspierane przez Engzella, który uczestniczył również w konferencji w Évian w 1938 roku, otworzyły drogę innym odważnym jednostkom. Dzięki temu szwedzcy dyplomaci, tacy jak Karl Ivan Danielsson i Per Anger, otrzymali pełnomocnictwa do ochrony Żydów w Budapeszcie w 1944 roku. Działania te sprawiły, że neutralna Szwecja zaczęła być postrzegana jako „moralne mocarstwo” w kontekście wojennym.

Film trwający 102 minuty, w którym występuje znakomita obsada, w tym Jonas Karlsson i Marianne Mörck, ma na celu utrwalenie w świadomości społecznej zasług Gustava Engzella, które przez lata pozostawały w cieniu. Jego historia dobitnie pokazuje, że indywidualna postawa obywatelska i odwaga cywilna mogą mieć kolosalne znaczenie humanitarne, stanowiąc przeciwwagę dla bardziej znanych opowieści, takich jak misja Raoula Wallenberga na Węgrzech. Premiera produkcji na platformie Netflix 19 lutego 2026 roku zapewnia globalny zasięg tej opowieści, rzucając nowe światło na mało znany, lecz niezwykle istotny aspekt szwedzkiej historii z okresu II wojny światowej i przypominając o sile jednostki w walce ze złem.