De Zweedse ambtenaar Gustav Engzell: een film over de redding van duizenden Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog

De nieuwe Zweedse biografische dramafilm "Den svenska länken" (De Zweedse Schakel) is onlangs verschenen en werpt licht op het leven van Gustav Engzell. Deze ambtenaar speelde een cruciale, maar vaak over het hoofd geziene rol bij het redden van de Joodse bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als hoofd van de juridische afdeling van het Zweedse ministerie van Buitenlandse Zaken gedurende de gehele oorlogsperiode, wordt geschat dat Engzell en zijn team hebben bijgedragen aan de redding van 30.000 tot 40.000 Joden. Regisseurs Theresa Albeck en Marcus Olsson, die tevens het script schreven, kozen voor een opmerkelijke toon die vriendelijkheid en humor combineert om dit verhaal over stille heldenmoed tegen de achtergrond van de nazi-bureaucratie te vertellen.

De rol van de goedmoedige Engzell, een bescheiden ambtenaar die de onverschilligheid van zijn superieuren ten aanzien van de Holocaust trotseerde, wordt vertolkt door acteur Henrik Dorsin. De film beleefde zijn wereldpremière op 25 januari 2026 tijdens het filmfestival van Göteborg, waarna de bioscooprelease in Zweden volgde op 6 februari. Sinds 19 februari 2026 is de productie ook wereldwijd beschikbaar op het streamingplatform Netflix. De film verschuift de focus van de vermeende collaborerende rol van Zweden naar de positieve en doortastende acties van individuele staatsdienaren die kozen voor menselijkheid boven passiviteit.

In de late jaren dertig hanteerde de Zweedse regering aanvankelijk een strikt beleid om de instroom van vluchtelingen uit nazi-Duitsland te beperken. Een beslissend moment deed zich voor op 7 september 1942, toen de Letse vluchteling Hillel Storch Engzell informeerde over de catastrofale situatie van de Joden in de bezette gebieden. Geïnspireerd door zijn collega's, waaronder de nieuwe medewerkster Ruth Vogel (gespeeld door Sissela Benn), begon het team van Engzell actief met het verwerken van visa voor Noorse en Deense Joden die asiel zochten in het neutrale Zweden. Hierbij maakten zij op slimme wijze gebruik van juridische mazen in de wet en een vorm van "beheerste beleefdheid" om de bureaucratische tegenstand te omzeilen.

Hoewel Zweden zijn neutraliteit trachtte te bewaren om Duitsland niet te provoceren, bestond het aanvankelijke beleid uit het vertragen van Joodse visumaanvragen. De deportatie van Noorse Joden naar Auschwitz eind 1942 fungeerde echter als een katalysator voor verandering. De diplomatieke inspanningen die door Engzell werden geïnitieerd of ondersteund – hij nam ook deel aan de Conferentie van Évian in 1938 – stelden Zweedse diplomaten zoals Carl Ivan Danielsson en Per Anger in staat om in 1944 in Boedapest Joden te beschermen. Deze acties droegen ertoe bij dat het neutrale Zweden in de context van de oorlog werd gezien als een "morele grootmacht".

De film heeft een speelduur van 102 minuten en beschikt over een indrukwekkende cast met onder meer Jonas Karlsson en Marianne Mörck. Het doel van de productie is om de bescheiden maar beslissende verdiensten van Gustav Engzell stevig te verankeren in het collectieve geheugen. Dit verhaal onderstreept hoe een persoonlijke burgerlijke houding, zoals die van Engzell, een enorme humanitaire impact kan hebben, in contrast met de bekendere heldendaden van bijvoorbeeld Raoul Wallenberg in Hongarije. Met de release op Netflix op 19 februari 2026 krijgt dit voorheen onderbelichte aspect van de Zweedse geschiedenis tijdens de Tweede Wereldoorlog de wereldwijde aandacht die het verdient.

Door de nadruk te leggen op de bureaucratische strijd achter de schermen, biedt "Den svenska länken" een nieuw perspectief op morele moed. De film laat zien dat verzet niet altijd gepaard gaat met wapengekletter, maar soms ook met de kracht van een pen en de vastberadenheid van een ambtenaar die weigert weg te kijken. Het succes van de film in 2026 markeert een belangrijk moment in de Zweedse cinematografie, waarbij historische nauwkeurigheid en artistieke visie samenkomen om een krachtig eerbetoon te brengen aan degenen die hun positie gebruikten om levens te redden.