De bekroonde documentaire 'Photophobia': Een aangrijpend portret van overleven in de metro van Charkov

De documentaire 'Photophobia' werpt een indringend licht op het leven van kinderen die schuilen in de metro van Charkov tijdens de grootschalige invasie. Deze film, een coproductie tussen Slowakije, Tsjechië en Oekraïne, werd onder uiterst moeilijke omstandigheden opgenomen te midden van de voortdurende Russische agressie. Het regisseursduo Ivan Ostrochovský en Pavol Pekarčík, die eerder naam maakten met hun samenwerking aan de film 'Velvet Terrorists' in 2013, richt de lens in dit project specifiek op de twaalfjarige Nikita en zijn vriendinnetje Vika.

Het leven van deze jongeren speelt zich noodgedwongen volledig onder de grond af, waar zij dagelijks te maken hebben met een nijpend tekort aan middelen en een constante staat van angst. De hybride vorm van 'Photophobia' stelt de kijker in staat om de rauwe realiteit van de schuilkelder, die zich vier meter onder het aardoppervlak bevindt, te vergelijken met de flarden van de verwoeste stad bovengronds. De regisseurs arriveerden in het voorjaar van 2022 oorspronkelijk met humanitaire hulp in Oekraïne en bleven vervolgens vier maanden ter plaatse om momenten van pure menselijkheid vast te leggen in een decor van verschrikking.

Met een speelduur van 71 minuten wist de film de prestigieuze Europa Cinemas Label Award voor beste Europese film in de wacht te slepen tijdens de Giornate degli Autori-sectie van het 80ste Filmfestival van Venetië in september 2023. De jury prees het werk als een uiterst originele en prachtig geobserveerde film die laat zien hoe mensen, en met name kinderen, een nieuwe manier van leven creëren onder onmenselijke omstandigheden. Centraal in het verhaal staat Nikita, wiens ouders hem verbieden het metrostation te verlaten omdat het daglicht synoniem is geworden met dodelijk gevaar.

In deze afgesloten wereld, die enkel wordt verlicht door flikkerende neonlampen, ontmoet Nikita de elfjarige Vika. Hun ontluikende vriendschap geeft hen de broodnodige moed om de confrontatie met het zonlicht weer aan te durven. Een opvallende artistieke keuze van de makers was het gebruik van achtmillimeterfilm voor bepaalde scènes; dit formaat roept associaties op met oude familiefilms en wekt positieve emoties op, wat een scherp contrast vormt met de tragische context van de oorlog.

Naast het succes in Venetië werd de productie ook bekroond met de Prijs van de Jeugdjury voor beste documentaire op het 22ste Internationale Filmfestival en Forum voor Mensenrechten. De erkenning voor 'Photophobia' staat niet op zichzelf, aangezien ook andere recente Oekraïense oorlogsdocumentaires wereldwijd de aandacht trekken. Zo haalde de film '2000 Meters to Andreevka' van Mstyslav Chernov, over de missie van een peloton van de 3de Bestormingsbrigade om het dorp Andrejevka nabij Bachmoet te bevrijden in de zomer van 2023, dit jaar de shortlist van de BAFTA-awards.

Chernov, die eerder een Oscar won voor zijn werk '20 Days in Mariupol', werd bovendien op het Sundance Film Festival van 2025 onderscheiden met de prijs voor beste regie in de categorie World Cinema Documentary. Deze cinematografische werken, met 'Photophobia' als een van de meest prominente voorbeelden, vormen een cruciaal bewijs van de onverzettelijkheid van het Oekraïense volk. Ze documenteren op indrukwekkende wijze zowel de dagelijkse overlevingsstrijd in de schuilplaatsen als de hevige gevechten aan de frontlinie.