Potwierdzono formowanie się drugiej planety w układzie WISPIT 2: laboratorium planetarnej genezy

Astronomowie oficjalnie potwierdzili istnienie drugiej planety, która aktywnie formuje się w młodym układzie gwiezdnym WISPIT 2. Nowy obiekt otrzymał oznaczenie WISPIT 2c. Odkrycie to, ogłoszone publicznie 24 marca 2026 roku, sprawia, że WISPIT 2 stał się drugim znanym systemem – obok słynnego PDS 70 – w którym udało się zarejestrować jednoczesne, bezpośrednie powstawanie dwóch planet. Wyniki badań, które ukazały się na łamach prestiżowego czasopisma The Astrophysical Journal Letters, dostarczają bezcennych danych na temat wczesnych etapów ewolucji układów planetarnych, stanowiąc swoisty odpowiednik procesów zachodzących niegdyś w naszym Układzie Słonecznym.

Pierwszy zidentyfikowany w tym systemie obiekt, gazowy olbrzym WISPIT 2b, którego masa niemal pięciokrotnie przewyższa masę Jowisza, został odkryty w 2025 roku. Nowo potwierdzona planeta WISPIT 2c znajduje się jednak znacznie bliżej swojej gwiazdy macierzystej – krąży ona w odległości czterokrotnie mniejszej niż jej sąsiadka. Szacuje się, że masa WISPIT 2c mieści się w przedziale od 8 do 12 mas Jowisza, co czyni ją jeszcze potężniejszym globem. Cały układ WISPIT 2 liczy sobie zaledwie około 5 milionów lat. Chloe Lawlor, doktorantka z University of Galway i główna autorka publikacji, zaznaczyła, że system ten oferuje obecnie najbardziej szczegółowy wgląd w historię rozwoju systemów planetarnych, jaki kiedykolwiek udało się uzyskać.

Niezwykła ranga tego odkrycia wynika również z charakterystyki dysku protoplanetarnego otaczającego gwiazdę. Jest on wyjątkowo rozległy i posiada bardzo wyraźną strukturę z licznymi przerwami oraz pierścieniami, co odróżnia go od dysku obserwowanego w układzie PDS 70. Struktury te są bezpośrednim efektem oddziaływania grawitacyjnego formujących się planet, które przyciągają i gromadzą materiał z otoczenia. Do przeprowadzenia obserwacji wykorzystano najbardziej zaawansowane instrumenty Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), w tym spektrograf SPHERE zainstalowany na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) oraz nowoczesny przyrząd GRAVITY+ pracujący na Interferometrze VLT (VLTI). To właśnie ulepszona technologia GRAVITY+ okazała się kluczowa dla uzyskania tak wyraźnego obrazu planety położonej blisko gwiazdy.

Pod względem parametrów orbitalnych, WISPIT 2b krąży w odległości około 57 jednostek astronomicznych (j.a.) od gwiazdy, podczas gdy WISPIT 2c znajduje się zaledwie 14 j.a. od centrum układu. Potwierdzenie spektralne WISPIT 2c wykazało obecność tlenku węgla, co jest sygnaturą charakterystyczną dla młodych, gorących gazowych gigantów. Gwiazda WISPIT 2, oddalona od Ziemi o około 437 lat świetlnych, posiada masę rzędu 1,08 masy Słońca i znajduje się w fazie ewolucji poprzedzającej wejście na ciąg główny. Naukowcy sugerują ponadto, że w systemie może istnieć trzecie ciało niebieskie. Wskazuje na to mniejsza i płytsza przerwa w zewnętrznej części dysku, która mogłaby zostać wytworzona przez planetę o masie zbliżonej do Saturna. Bezpośrednie zaobserwowanie tego hipotetycznego obiektu może stać się możliwe po uruchomieniu Ekstremalnie Dużego Teleskopu (ELT), co planowane jest na około 2030 rok.

Osiągnięcie to jest wynikiem pracy międzynarodowego zespołu badawczego, w skład którego weszli specjaliści z Obserwatorium w Lejdzie w Holandii oraz Instytutu Fizyki Pozaziemskiej im. Maxa Plancka w Niemczech. Sukces ten podkreśla ogromny postęp w dziedzinie naziemnych instrumentów obserwacyjnych, które pozwalają dziś na analizę dynamicznych procesów w rodzących się układach gwiezdnych. Obserwacje systemu WISPIT 2 dostarczają twardych dowodów na to, że gazowe olbrzymy mogą formować się na bardzo odległych orbitach, co potwierdza wcześniejsze wnioski dotyczące planety WISPIT 2b. Badania te mają fundamentalne znaczenie dla testowania teorii dotyczących wzrostu gigantycznych planet oraz ewolucji systemów gwiezdnych podobnych do naszego własnego.