Slowakije staakt elektriciteitslevering aan Oekraïne na opschorting Russische gasdoorvoer

De Slowaakse regering heeft op 23 februari 2026 een directe escalatiestap gezet door de export van elektriciteit naar Oekraïne te onderbreken. Premier Robert Fico kondigde deze wederkerige maatregel aan na de eerdere opschorting van de doorvoer van Russisch aardgas via de vitale Druzhba-pijpleiding. Fico maakte duidelijk dat Slowakije geen assistentie zal verlenen aan Oekraïne voor het stabiliseren van diens energienetwerk, mocht daar op 23 februari een beroep op worden gedaan. De premier had de staatsoperator van het transmissiesysteem, SEPS, reeds de opdracht gegeven om de noodstroomleveringen aan Oekraïne per diezelfde dag te staken, tenzij de Russische gasleveringen op maandag 23 februari zouden worden hervat.

De politieke spanningen zijn hoog opgelopen. Premier Fico probeerde telefonisch overleg met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, maar de Oekraïense zijde gaf aan pas na 25 februari bereid te zijn tot gesprekken. De Slowaakse regering voelde zich naar verluidt genoodzaakt deze eerste responsmaatregel te nemen gezien de door Slowakije afgekondigde staat van nood wegens de buitengewone gassituatie. Fico benadrukte de omvang van de eerdere steun: het volume van de noodstroomexporten ter stabilisatie van het Oekraïense energiesysteem in januari 2026 was tweemaal zo groot als de totale leveringen over heel 2025. De Slowaakse netbeheerder SEPS, die in 2026 110 miljoen euro investeerde in de modernisering van het transmissienetwerk, is cruciaal in deze noodhulpoperaties.

De onderliggende problematiek is verweven met bredere geopolitieke en energiepolitieke dynamieken in Europa. De spanningen worden verergerd door de dreiging van Hongarije om het twaalfde EU-sanctiepakket tegen Rusland te blokkeren, tenzij de leveringen onder de 'Vriendschap'-overeenkomst worden hervat. Deze dreiging volgt op een eerdere escalatie waarbij Hongarije dreigde met een veto op de verlenging van de gastransitovereenkomst na de Russische drone-aanval op Oekraïense infrastructuur op 27 januari 2026. Als reactie op de gasbeperkingen heeft Slowakije reeds de export van overtollig gas stopgezet.

De situatie rond de Druzhba-pijpleiding, die Russische olie transporteert naar onder andere Hongarije en Slowakije, is sinds 27 januari onderbroken na een vermeende Russische drone-aanval op apparatuur in West-Oekraïne. Zowel Slowakije als Hongarije beschuldigen Kiev ervan onvoldoende inspanningen te leveren om de aanvoer te herstellen, wat door Oekraïne wordt tegengesproken met een verwijzing naar de schade en alternatieve routes. Hongarije heeft stappen ondernomen om alternatieve routes te organiseren, zoals het omleiden van ruwe olie via de Adriatische Zee naar de haven van Omisalj in Kroatië. Premier Fico heeft een politieke voorwaarde gesteld aan verdere Europese steun: Bratislava zal de steun aan de EU-toetreding van Oekraïne heroverwegen indien Kyiv doorgaat met het schaden van de strategische belangen van Slowakije met betrekking tot de energievoorziening.

De acties van Boedapest en Bratislava hebben geleid tot een scherp geschil binnen de EU, waarbij Hongarije dreigde een geplande EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne te blokkeren totdat de olielevering via de Druzhba-pijpleiding is hervat. Dit onderstreept de kwetsbaarheid van de Europese energiezekerheid, vooral in het licht van de uitzonderlijk koude winter in Oekraïne en de aanhoudende Russische aanvallen op de energie-infrastructuur. De noodstroomleveringen van Slowakije aan Oekraïne, essentieel voor netwerkstabilisatie, vertegenwoordigden in januari 2026 een aanzienlijk deel, waarbij energie-experts stellen dat Slowakije 18 procent van de recordimport van elektriciteit door Oekraïne in die maand leverde. De kwestie toont de interne frictie binnen de Europese Unie over de koers ten aanzien van Rusland en de solidariteit met Oekraïne, waarbij landen afhankelijk van Russische fossiele brandstoffen hun energiezekerheid als primair belang stellen.