Europees Parlement beraadt zich over Amerikaanse dreigementen rond Groenland en nieuwe handelstarieven

Op woensdag 21 januari 2026 is het Europees Parlement in Straatsburg bijeengekomen voor een cruciaal plenair debat. De centrale kwestie betreft de ongekende druk vanuit de Verenigde Staten met betrekking tot de soevereiniteit van Groenland. De oplopende trans-Atlantische spanningen zijn het directe gevolg van dreigementen door de Amerikaanse president Donald Trump over een mogelijke annexatie van het eiland. Als reactie hierop overweegt de Europese Unie nu vergaande handels- en defensieve tegenmaatregelen tegen Washington om de Europese belangen te beschermen.

Dit debat volgt op een reeks turbulente gebeurtenissen op dinsdag 20 januari en diplomatieke verschuivingen tijdens het World Economic Forum in Davos. President Trump heeft een ultimatum gesteld waarbij hij dreigt met strafheffingen tegen acht Europese lidstaten indien Denemarken niet instemt met de verkoop van Groenland. Deze ontwikkeling heeft geleid tot de onmiddellijke opschorting van een eerder overeengekomen akkoord over nultarieven tussen de twee machtsblokken.

Washington zet zware economische drukmiddelen in door de invoering van tarieven van 10 procent per 1 februari 2026 aan te kondigen. Er is bovendien een reële mogelijkheid dat deze heffingen worden verhoogd naar 25 procent tegen 1 juni 2026. Dit markeert een abrupte breuk met de afspraken van juli 2025, waarbij de Amerikaanse tarieven op Europese goederen juist waren verlaagd naar 15 procent. De Europese Unie ziet zich hierdoor genoodzaakt haar economische strategie fundamenteel te herzien.

De instellingen van de Europese Unie tonen een opvallende eenheid tegenover deze vorm van economische dwang. Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, verklaarde resoluut dat Europa bereid is tot krachtige actie en benadrukte dat de soevereiniteit van Groenland onder geen beding een onderhandelingspunt is. Manfred Weber, de fractievoorzitter van de Europese Volkspartij (EVP), bevestigde dat de ratificatie van de nultarieven wordt uitgesteld totdat de betrouwbaarheid van de partnerschap is opgehelderd. Tegelijkertijd riep Iratxe García, de leider van de Socialisten en Democraten (S&D), op tot de onmiddellijke activering van het EU-instrument tegen dwangmaatregelen (ACI).

De crisis strekt zich inmiddels uit tot buiten het domein van handelsgeschillen en raakt ook de militaire samenwerking. Als teken van solidariteit met Denemarken en om verdere escalatie te ontmoedigen, hebben zeven NAVO-landen troepen ingezet in het kader van de operatie 'Arctic Endurance'. Deze oefening, die plaatsvond van 15 tot 17 januari, was specifiek gericht op operaties onder arctische omstandigheden. Duitsland stuurde dertien militairen naar Nuuk om de mogelijkheden voor maritieme samenwerking te onderzoeken, in samenwerking met contingenten uit Frankrijk, Zweden en Noorwegen. Opmerkelijk is dat generaal-majoor Soren Andersen, het hoofd van het Deense Arctische Commando, op 17 januari aangaf dat zijn primaire focus gericht blijft op de potentiële Russische dreiging in plaats van op de acties van de Verenigde Staten.

Tijdens de bijeenkomst in Davos van 19 tot 23 januari spraken Europese regeringsleiders hun afschuw uit over de methoden van Trump. De Franse president Emmanuel Macron bestempelde de Amerikaanse houding als fundamenteel onaanvaardbaar voor een bondgenoot. Ursula von der Leyen trok een historische parallel tussen de huidige crisis en de Nixon-schok van 1971, waarbij zij pleitte voor een grotere strategische onafhankelijkheid van Europa op het wereldtoneel.

Als concrete tegenmaatregel werkt de Europese Unie momenteel aan een pakket potentiële tarieven op Amerikaanse goederen met een totale waarde van 93 miljard euro. Vooral Frankrijk dringt aan op de toepassing van het ACI-instrument, dat beperkingen mogelijk maakt op import, diensten en investeringen; dit zou de eerste keer zijn dat dit instrument daadwerkelijk wordt ingezet. De Amerikaanse interesse in Groenland is strategisch gedreven door klimaatverandering; het smeltende ijs opent de toegang tot zeldzame aardmetalen en creëert nieuwe arctische zeeroutes die de geopolitieke verhoudingen in de toekomst ingrijpend kunnen veranderen.