EU-leiders waarschuwen VS: Tariefdreiging rond Groenland brengt trans-Atlantische banden in gevaar

De diplomatieke betrekkingen tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie bevinden zich in een ongekende crisis nu Washington zijn pijlen nadrukkelijk heeft gericht op de aankoop van Groenland. Dit uitgestrekte eiland, dat integraal deel uitmaakt van het Koninkrijk Denemarken, is het middelpunt geworden van een geopolitiek steekspel dat op zaterdag 17 januari 2026 een nieuw kookpunt bereikte. De hoogste functionarissen van de EU gaven een krachtige gezamenlijke verklaring af waarin zij waarschuwden dat de door de VS voorgestelde handelstarieven de trans-Atlantische banden onherstelbare schade zouden toebrengen. Deze waarschuwing valt samen met een reeks militaire manoeuvres in het Noordpoolgebied, wat de strategische en militaire waarde van deze bevroren grensregio nogmaals benadrukt.

Terwijl zij in Paraguay waren voor de ondertekening van een cruciaal handelsakkoord met het MERCOSUR-blok, lieten de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, en de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, er geen misverstand over bestaan waar zij stonden. Zij verklaarden eensgezind dat de bescherming van soevereiniteit en territoriale integriteit de hoeksteen vormt van het internationaal recht en essentieel is voor de Europese veiligheid. De ernst van de situatie bleek wel uit het feit dat de ambassadeurs van alle 27 EU-lidstaten onmiddellijk werden opgeroepen voor een spoedvergadering op 18 januari 2026 om een gecoördineerde reactie op de Amerikaanse economische druk voor te bereiden.

De economische dreiging, geformuleerd door de Amerikaanse president Donald Trump, behelst een importheffing van 10 procent op alle goederen uit acht Europese landen, die op 1 februari 2026 van kracht moet gaan. Indien deze landen — Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland — hun verzet tegen de Amerikaanse claims op Groenland niet staken, zal dit tarief in juni 2026 worden verhoogd naar 25 procent. Trump rechtvaardigt deze drastische maatregelen door te stellen dat de controle over Groenland van vitaal belang is voor de nationale veiligheid van de VS, in het bijzonder voor de stationering van het geavanceerde "Golden Dome" raketafweersysteem.

Deze escalatie is het directe gevolg van het mislukken van intensieve gesprekken die op 14 januari 2026 in Washington plaatsvonden. Tijdens deze ontmoeting probeerde een Deense delegatie, bestaande uit minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen en de Groenlandse minister van Buitenlandse Zaken Vivian Motzfeldt, hun Amerikaanse gesprekspartners te overtuigen. Ondanks hun inspanningen bleven de Amerikaanse vicepresident JD Vance en minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio onvermurwbaar in hun streven naar de overname van het eiland. Rasmussen verklaarde na afloop dat de Amerikaanse positie geen duimbreed was geweken, ondanks de duidelijke "rode lijnen" die door de Deense regering waren getrokken.

In een directe reactie op de diplomatieke impasse en de economische dreigementen heeft Denemarken zijn militaire paraatheid in het noorden opgevoerd. Op 15 januari 2026 ging "Operation Arctic Endurance" van start, een door Denemarken geleide militaire oefening op Groenland die de vastberadenheid van de bondgenoten moet tonen. De oefening kent deelname van kleine maar symbolische eenheden: Frankrijk leverde 15 manschappen, Duitsland 13 soldaten, Noorwegen twee militairen en het Verenigd Koninkrijk stuurde één officier. Ondertussen veroordeelden de Franse president Emmanuel Macron en de Britse premier Keir Starmer de tarieven als "onaanvaardbaar" en "volkomen onjuist", waarbij Starmer benadrukte dat de toekomst van Groenland uitsluitend een besluit is voor de lokale bevolking en de Deense staat.

De politieke onrust beperkt zich niet tot Europa; ook in de Amerikaanse Senaat groeit het verzet tegen de plannen van de president. Een groep senatoren heeft een bipartisan wetsvoorstel ingediend dat moet voorkomen dat Pentagon-budgetten worden gebruikt voor het overnemen van gebieden van NAVO-bondgenoten zonder hun instemming. In Europa hebben de Duitse kanselier Friedrich Merz en andere regeringsleiders beloofd om met een eensgezind antwoord te komen op wat zij omschrijven als economische chantage. De Deense minister van Defensie, Troels Lund Poulsen, onderstreepte dat de veiligheid van Groenland een zaak van gezamenlijk bondgenootschap moet blijven. De huidige crisis stelt niet alleen de handelsstabiliteit op de proef, maar raakt aan de fundamenten van de trans-Atlantische alliantie in het jaar 2026.