Các nhà lãnh đạo EU cảnh báo Mỹ: Thuế quan liên quan đến Greenland đe dọa quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Căng thẳng trong mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu (EU) đã chạm ngưỡng báo động đỏ khi Washington kiên quyết theo đuổi ý định mua lại Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới thuộc chủ quyền của Vương quốc Đan Mạch. Vào thứ Bảy, ngày 17 tháng 1 năm 2026, giới lãnh đạo cấp cao của EU đã đồng loạt đưa ra một tuyên bố chung, cảnh báo rằng việc áp đặt các mức thuế quan do phía Hoa Kỳ đề xuất sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương và có nguy cơ làm leo thang xung đột không thể kiểm soát. Cuộc đối đầu ngoại giao này diễn ra trong bối cảnh các cuộc diễn tập quân sự đang được phối hợp triển khai tại vùng Bắc Cực, càng làm nổi bật tầm quan trọng địa chính trị chiến lược của khu vực này trong bàn cờ quốc tế.

Trong chuyến thăm chính thức tới Paraguay để ký kết thỏa thuận thương mại với khối MERCOSUR, Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng Châu Âu António Costa đã khẳng định lập trường kiên định trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia. Hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh rằng toàn vẹn lãnh thổ là một nguyên tắc nền tảng của luật pháp quốc tế và có ý nghĩa sống còn đối với sự ổn định của châu Âu. Để phản ứng tức thời trước những áp lực kinh tế ngày càng gia tăng từ phía Washington, các đại sứ của 27 quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu đã được triệu tập khẩn cấp tham dự một cuộc họp vào ngày 18 tháng 1 năm 2026 nhằm thảo luận về các biện pháp đối phó.

Mối đe dọa thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng dự kiến sẽ áp mức thuế 10% lên hàng hóa nhập khẩu từ tám quốc gia châu Âu bắt đầu từ ngày 1 tháng 2 năm 2026, và dự kiến sẽ tăng mạnh lên mức 25% vào tháng 6 cùng năm. Danh sách các quốc gia bị nhắm tới bao gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Vương quốc Anh, Hà Lan và Phần Lan – đây là những nước đã công khai từ chối ủng hộ các yêu sách của Mỹ đối với hòn đảo Greenland. Theo các báo cáo từ Nhà Trắng, Tổng thống Trump coi việc kiểm soát Greenland là yếu tố then chốt đối với an ninh quốc gia Hoa Kỳ, đặc biệt là phục vụ cho việc triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến mang tên "Vòm Vàng" (Golden Dome).

Sự leo thang căng thẳng này diễn ra ngay sau khi các cuộc đàm phán cấp cao tại Washington vào ngày 14 tháng 1 năm 2026 kết thúc trong bế tắc. Tại đây, đoàn đại biểu Đan Mạch, bao gồm Ngoại trưởng Lars Løkke Rasmussen và người đứng đầu cơ quan ngoại giao Greenland Vivian Motzfeldt, đã không thể thuyết phục Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cùng Ngoại trưởng Marco Rubio từ bỏ kế hoạch thâu tóm hòn đảo. Người đứng đầu ngành ngoại giao Đan Mạch sau đó đã xác nhận rằng lập trường của phía Hoa Kỳ vẫn không hề thay đổi, bất chấp việc Đan Mạch đã vạch rõ những "lằn ranh đỏ" ngoại giao không thể xâm phạm.

Nhằm đáp trả trực diện áp lực ngoại giao và các đe dọa về thuế quan, Đan Mạch đã chủ động tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực. Kể từ ngày 15 tháng 1 năm 2026, một cuộc tập trận quân sự do Đan Mạch dẫn đầu với mật danh "Chiến dịch Bắc Cực Bền bỉ" (Operation Arctic Endurance) đã chính thức bắt đầu tại Greenland nhằm phô diễn cam kết của các đồng minh đối với an ninh vùng cực. Cuộc diễn tập có sự tham gia của các đơn vị quân đội từ Pháp (15 người), Đức (13 binh sĩ), Na Uy (2 quân nhân) và Thụy Điển, trong khi Vương quốc Anh cử một sĩ quan tham mưu tham gia. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer đã lên tiếng chỉ trích các đe dọa thuế quan là "không thể chấp nhận được" và "hoàn toàn sai lầm", đồng thời ông Starmer khẳng định tương lai của Greenland phải do chính người dân hòn đảo và Đan Mạch tự quyết định.

Những tranh luận nội bộ tại Hoa Kỳ cũng phản ánh sự chia rẽ sâu sắc khi một nhóm Thượng nghị sĩ đã giới thiệu một dự luật lưỡng đảng nhằm cấm sử dụng ngân sách của Bộ Quốc phòng (Lầu Năm Góc) để thiết lập quyền kiểm soát đối với lãnh thổ của các quốc gia thành viên NATO mà không có sự đồng thuận từ phía họ. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng nhiều nhà lãnh đạo châu Âu khác đã cam kết sẽ đưa ra một phản ứng thống nhất và phối hợp chặt chẽ để duy trì sự đoàn kết trước các hành vi cưỡng ép kinh tế. Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen tuyên bố rằng các vấn đề an ninh liên quan đến hòn đảo cần được giải quyết thông qua khuôn khổ hợp tác đồng minh truyền thống. Tình hình hiện tại không chỉ đặt dấu hỏi lớn về sự ổn định thương mại toàn cầu mà còn thách thức những giá trị cốt lõi của liên minh xuyên Đại Tây Dương trong năm 2026.