Biologisch Onderzoek Richt Zich op Kernmechanismen van Veroudering en Gezondheidsduur

Wetenschappelijk onderzoek richt zich op de fundamentele biologische processen die de menselijke levensduur en de kwaliteit van die jaren bepalen. De analyse verschuift de focus van de symptomatische behandeling van individuele ouderdomsziekten naar het aanpakken van de onderliggende oorzaken van het verouderingsproces zelf. Het primaire doel van deze inspanningen is het significant verlengen van de 'healthspan', de periode waarin een individu een goede gezondheid behoudt.

Een centraal aandachtspunt is cellulaire senescentie, het proces waarbij cellen stoppen met delen maar metabolisch actief blijven. Deze senescente cellen scheiden een cocktail van signaalstoffen uit, het senescentie-geassocieerd secretie fenotype (SASP), wat weefselregeneratie kan belemmeren en chronische, laaggradige ontstekingen kan bevorderen, een fenomeen dat bekendstaat als 'inflammaging'. Onderzoekers, waaronder Peter de Keizer van het UMC Utrecht, werken aan interventies om de jeugdige cellulaire functie te behouden en de periode van gezondheid te rekken door deze 'roestcellen' tegen te gaan.

De accumulatie van deze senescente cellen wordt in verband gebracht met aandoeningen zoals verlies van spiermassa, aderverkalking en bepaalde vormen van dementie. Een specifieke ontdekking betrof het complex van de eiwitten FOXO4 en TP53, dat de senescentie van beschadigde cellen veroorzaakt; een ontwikkelde stof is gericht op het verbreken van dit complex om de cellen alsnog te laten afsterven. Daarnaast wordt de accumulatie van somatische mutaties in bloedstamcellen onderzocht als een mogelijke verklaring voor abrupte functionele achteruitgang na de leeftijd van 70 jaar, een bevinding die mede is vastgesteld door het Wellcome Sanger Institute.

De praktische implicaties voor de volksgezondheid zijn aanzienlijk, gezien de stijging van de levensverwachting in Europa tot circa 85 jaar voor vrouwen sinds 1960, waarbij velen in slechte gezondheid oud worden. Er wordt geëxperimenteerd met middelen zoals quercetine en dasatinib in klinische tests, onder andere aan het UMC Utrecht, gericht op het doelgericht verwijderen van senescente cellen bij kankerpatiënten. Geriater Marcel Olde Rikkert van het Radboudumc waarschuwt echter dat interventies die slechts op één biologisch detail ingrijpen, op lange termijn verstoringen kunnen veroorzaken. Hij benadrukt het grotere effect van een gezonde leefstijl, zoals waargenomen bij het Tsimane-volk in Bolivia, op het voorkomen van Westerse ouderdomsziekten.

Onderzoeksinstituten zoals het RIVM volgen bevolkingsgroepen, bijvoorbeeld via de Doetinchem Cohort Studie, om de invloed van leefgewoonten op ouderdomsziekten in kaart te brengen. Grote projecten, mede gefinancierd door ZonMw en Health~Holland, zoals SMARTage, beogen specifieke senescente celtypen te identificeren en tegen te gaan, met een looptijd die tot 2026 reikt. De vooruitzichten wijzen op de mogelijkheid dat binnen een generatie therapieën beschikbaar komen die gericht zijn op het opruimen van deze cellen bij zowel ouderdomsziekten als kanker.