Psychologische Gevolgen van AI-Beeldvorming voor Zelfperceptie

De snelle toename van hyperrealistische, geïdealiseerde beelden die door Kunstmatige Intelligentie (AI) worden gegenereerd, roept onmiddellijke fysiologische reacties op bij waarnemers. Dit fenomeen speelt in op de menselijke voorkeur voor stimuli die als zeldzaam en esthetisch hoogstaand worden ervaren. Deze AI-creaties, variërend van volmaakte landschappen tot onberispelijke menselijke gelaatstrekken en frictieloze virtuele omgevingen, presenteren een geperfectioneerde realiteit die de inherente beperkingen van de tastbare wereld overstijgt.

Constante blootstelling aan deze moeiteloos bereikte idealen kan echter een negatieve invloed hebben op de mentale gesteldheid. Onderzoek wijst uit dat toeschouwers deze beelden onbewust als meetlat voor hun eigen leven gaan gebruiken, wat gevoelens van ontoereikendheid en ontevredenheid met de resultaten van werkelijke inspanningen kan aanwakkeren. Psychologisch onderzoek benadrukt een verhoogde kwetsbaarheid bij jongeren, voor wie de grens tussen gefantaseerde scenario's en de werkelijkheid nog kneedbaar is.

Experts op het gebied van geestelijke gezondheid wijzen op de risico's van het idealiseren van het uiterlijk door AI-generatoren, waarbij applicaties soms onrealistische lichaamsvormen creëren die leiden tot onbereikbare doelen en een negatief zelfbeeld. Daarnaast heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in een rapport aangegeven dat het gebruik van AI-chatbotapps voor vriendschap en mentale ondersteuning als ongenuanceerd en potentieel schadelijk wordt beschouwd, gezien de nauwelijks van echt te onderscheiden AI-gegenereerde conversaties.

Om het psychologisch welzijn te waarborgen, is het cruciaal dat individuen hun reacties op AI-visuals bewust monitoren. Deze beelden moeten idealiter worden gezien als inspiratiebronnen, en niet als vervangingen van authentieke, zintuiglijke ervaringen. In de bredere context van digitale transformatie, waarin AI-algoritmen het beloningssysteem kunnen beïnvloeden via een dopamine-rush, blijft het waarderen van het fysieke aspect van erkenning en zelfvergelijking van belang.

De Europese Commissie erkent de noodzaak van een geïnformeerde burgerij en heeft via de AI-verordening een verplichting tot AI-geletterdheid geïntroduceerd. Dit vereist een strategische competentie van zowel aanbieders als gebruikers van AI-systemen. Europese universiteiten richten hun inspanningen op de ontwikkeling van robuuste AI-geletterdheid en ethische kaders om een verantwoorde integratie van deze technologie te garanderen, waarbij de onvervangbare waarde van geleefde ervaring boven gesimuleerde perfectie wordt benadrukt. Het tegengaan van de vervorming van de zelfperceptie vereist een combinatie van persoonlijke bewustwording en institutionele educatie over de mechanismen achter deze generatieve systemen.