Maria Corina Machado, nhà lãnh đạo nổi bật của phe đối lập Venezuela, đã chính thức thông báo kế hoạch trở về quê hương vào cuối năm 2026 và đồng thời kêu gọi tổ chức các cuộc bầu cử mới. Tuyên bố này được thực hiện trong bài phỏng vấn với hãng tin Reuters vào ngày 20 tháng 4, làm gia tăng đáng kể áp lực chính trị sau những tranh cãi xoay quanh kỳ bầu cử năm 2024.
Sự kiện này ngay lập tức tạo ra làn sóng chấn động toàn cầu, tác động trực tiếp đến thị trường dầu mỏ và các chính sách ngoại giao tại khu vực Mỹ Latinh. Giới quan sát nhận định rằng động thái này của bà Machado là một bước đi chiến lược nhằm xoay chuyển tình thế bế tắc hiện nay của đất nước, tác động đến cả những tính toán kinh tế vĩ mô quốc tế.
Nhìn lại diễn biến cuộc khủng hoảng, sau khi bà Machado bị truất quyền tranh cử vào năm 2023, phe đối lập đã quyết định tẩy chay cuộc bầu cử năm 2024. Tại đó, ông Maduro tự tuyên bố chiến thắng bất chấp những kết quả thống kê từ phía ông Edmundo Gonzalez cho thấy điều ngược lại. Hệ quả là một giai đoạn bất ổn kéo dài với những tác động xã hội vô cùng nghiêm trọng.
Kể từ mốc thời gian định mệnh đó, Venezuela đã chìm trong các cuộc biểu tình quy mô lớn, với khoảng 8 triệu người đã phải chọn con đường di cư để tìm kiếm sự sống và Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt kinh tế trị giá gần 25 tỷ USD. Những con số này minh chứng cho mức độ tàn khốc của cuộc khủng hoảng nhân đạo và tài chính mà quốc gia Nam Mỹ này đang phải gánh chịu.
Vào năm 2025, mặc dù Brazil và Colombia đã nỗ lực đóng vai trò trung gian cho các cuộc đàm phán hòa bình, nhưng Tổng thống Maduro vẫn giữ thái độ phớt lờ đối với Hiệp ước Barcelona. Các nhà sử học đánh giá tình huống này gợi nhớ lại cuộc khủng hoảng năm 2019, khi nỗ lực của Juan Guaido thất bại do sự rạn nứt sâu sắc và thiếu thống nhất trong nội bộ phe đối lập.
Áp lực đối với chính quyền hiện tại đang ngày một tăng cao do sản lượng dầu mỏ, xương sống của nền kinh tế, đã sụt giảm nghiêm trọng xuống còn 700.000 thùng/ngày so với mức 1,2 triệu thùng vào năm 2020. Đồng thời, cuộc bầu cử tại Brazil vào năm 2026 khiến Tổng thống Lula da Silva dần mất kiên nhẫn và đã đưa ra những đe dọa về lệnh trừng phạt thông qua khối MERCOSUR.
Về tương quan lực lượng, phe đối lập đang nắm lợi thế lớn từ uy tín của bà Machado với tỷ lệ ủng hộ lên tới 60% theo khảo sát của Datanalisis. Trong khi đó, chính quyền Maduro tìm cách kéo dài thời gian để duy trì quyền kiểm soát tập đoàn dầu khí quốc gia PDVSA, một mắt xích quan trọng giúp chính quyền hiện tại duy trì nguồn lực tài chính trước các áp lực bao vây.
Chính quyền đương nhiệm hiện đang dựa vào các khoản vay trị giá 60 tỷ USD từ Trung Quốc và sự bảo trợ quân sự của hệ thống tên lửa S-400 từ Nga để giữ vững vị thế của mình. Ở phía đối diện, Hoa Kỳ cũng đã đưa ra cam kết về một gói hỗ trợ kinh tế trị giá 10 tỷ USD nếu Venezuela thực hiện thành công quá trình chuyển giao dân chủ một cách minh bạch và công bằng.
Ở khía cạnh hậu trường, các nguồn tin rò rỉ từ Telegram cho thấy có những cuộc thương thảo bí mật đang diễn ra tại Qatar với sự tham gia của các đại diện từ tập đoàn ExxonMobil. Tuy nhiên, một quan điểm trái chiều từ Stratfor cảnh báo rằng bà Machado có thể bị cưỡng bức di tản tương tự như trường hợp của nhà đối lập Nga Alexei Navalny, tạo ra những rủi ro khó lường cho kế hoạch trở về.
Các kịch bản cho tương lai Venezuela đang được đặt ra một cách rõ nét bởi các chuyên gia phân tích. Kịch bản lạc quan dự báo cuộc bầu cử sẽ diễn ra vào tháng 12 với quá trình chuyển giao hòa bình như tại Chile năm 1990, đi kèm với việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Ngược lại, kịch bản bi quan lo ngại về sự gia tăng đàn áp với hơn 100 vụ bắt giữ chính trị và tình trạng quân sự hóa tại thủ đô Caracas.
Theo đánh giá từ Eurasia Group, khả năng cao nhất (chiếm 50%) là một cuộc khủng hoảng kéo dài âm ỉ cùng những cải cách manh mún, khiến lạm phát tăng vọt lên mức 500% và làn sóng di cư thêm 1 triệu người. Dù các dữ liệu về đàm phán ngầm còn hạn chế do sự kiểm duyệt gắt gao, nhưng hãng tin Reuters đã xác nhận tính chính xác trong những tuyên bố công khai từ phía bà Machado.
Trên bình diện toàn cầu, sự ổn định của Venezuela ảnh hưởng trực tiếp đến 5% nguồn cung dầu thế giới, khiến giá dầu Brent đã tăng thêm 3 USD ngay trong ngày hôm nay. Đối với hàng triệu người dân bản địa, đây là hy vọng cuối cùng để thoát khỏi mức lương chỉ vỏn vẹn 2 USD/ngày và tình trạng đói nghèo triền miên đang bủa vây mọi tầng lớp xã hội tại quốc gia này.
Khu vực Nam Mỹ đang đối mặt với những thử thách lớn: Colombia lo ngại làn sóng 2 triệu người tị nạn, còn Brazil đối diện nguy cơ khủng hoảng năng lượng. Với thế giới, đây là phép thử cho chính quyền Biden trong việc cân bằng giữa các giá trị dân chủ và lợi ích thực dụng với Trung Quốc. Rõ ràng, đây không chỉ là một sự kiện cục bộ mà là một bước chuyển mình lịch sử quan trọng tại Nam Mỹ.
