Theo báo cáo từ nhiều cơ quan thông tấn lớn của phương Tây và Nga, Microsoft, Alphabet (công ty mẹ của Google) và xAI của Elon Musk đã đạt được các thỏa thuận với Chính phủ Mỹ về việc cấp quyền tiếp cận sớm các mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến trước khi chúng được ra mắt công chúng. Chính quyền dự định sử dụng các mô hình này để đánh giá rủi ro và tiềm năng, trước hết là trong bối cảnh an ninh quốc gia và khả năng ngăn chặn các hành vi lạm dụng độc hại.
Nằm trong khuôn khổ các sáng kiến liên quan đến sắc lệnh và kế hoạch hành động về AI của Tổng thống Trump, các cơ quan liên bang, bao gồm Viện Tiêu chuẩn và Đổi mới AI (CAISI) thuộc Bộ Thương mại Mỹ, sẽ có cơ hội phân tích trước các hệ thống này nhằm xác định những rủi ro liên quan đến việc tạo nội dung nguy hiểm, các mối đe dọa mạng hoặc khả năng ứng dụng trong các nhiệm vụ quân sự và tình báo.
Các điều khoản cụ thể về quyền tiếp cận cũng như phạm vi dữ liệu được sử dụng vẫn chưa được tiết lộ đầy đủ, điều này khiến các chuyên gia và cộng đồng bảo vệ quyền lợi đặt ra câu hỏi về cách thức đảm bảo tính bảo mật, khả năng kiểm soát và giới hạn sử dụng các mô hình này từ phía chính phủ.
Sáng kiến này diễn ra trong bối cảnh cuộc cạnh tranh toàn cầu về trí tuệ nhân tạo đang ngày càng gay gắt, nơi Mỹ nỗ lực duy trì lợi thế về cả công nghệ lẫn quân sự. Việc tiếp cận sớm các mô hình AI không chỉ cho phép chính phủ đánh giá rủi ro mà còn xem xét khả năng ứng dụng chúng phục vụ lợi ích của Lầu Năm Góc, cơ quan tình báo và các tổ chức khác, điều vốn đã được phản ánh phần nào qua các thỏa thuận giữa Google, Microsoft và các tập đoàn lớn khác với các cơ cấu quân sự.
Các công ty tham gia vào quy trình này có lẽ kỳ vọng rằng việc thể hiện cách tiếp cận có trách nhiệm và sẵn sàng chịu sự giám sát sẽ giúp họ giảm bớt nguy cơ đối mặt với các quy định khắt khe hơn hoặc các hạn chế hoạt động rõ rệt trong tương lai.
Các nhà phân tích đang so sánh sự việc này với các mô hình tương tác lịch sử giữa nhà nước và khu vực tư nhân, ví dụ như trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử hay công nghệ sinh học, nơi sự kiểm soát chặt chẽ của chính phủ luôn song hành cùng tiến trình phát triển công nghệ. Đối với AI, đây là những hệ thống vốn đã len lỏi vào đời sống hàng ngày của hàng triệu người thông qua các dịch vụ tìm kiếm, chatbot, xử lý dữ liệu và các ứng dụng quân sự. Hình thức hợp tác này có thể trở thành hình mẫu cho các quốc gia khác vốn cũng đang tìm kiếm sự cân bằng giữa việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo vệ xã hội trước những rủi ro từ các mô hình AI mạnh mẽ.
Đối với người dùng và thị trường, điều này có nghĩa là sự phát triển của các công nghệ có khả năng thay đổi nền kinh tế, mô hình kinh doanh và các tiến trình xã hội sẽ diễn ra dưới sự giám sát chặt chẽ hơn từ các nhà quản lý. Việc chính quyền đánh giá trước rủi ro của từng sản phẩm AI mới có thể dẫn đến sự ra đời của các khuyến nghị và quy định nghiêm ngặt hơn, không chỉ áp dụng tại Mỹ mà còn có thể lan rộng ra khung pháp lý quốc tế.
Bên cạnh đó, cách tiếp cận này tạo ra sự bất đối xứng trong hợp tác quốc tế: các đồng minh của Mỹ và một số quốc gia khác, do không có cùng mức độ tiếp cận với các công nghệ AI của Mỹ, có thể rơi vào vị thế yếu hơn khi tham gia thiết lập các tiêu chuẩn an ninh toàn cầu. Một điểm quan trọng khác là các thỏa thuận này chủ yếu nhắm vào các mô hình tiên tiến được coi là nhạy cảm đối với lợi ích quốc gia và quân sự, giúp tập trung vào các mối đe dọa then chốt mà không cần tiết lộ mọi chi tiết thương mại.
Sau cùng, việc cấp quyền tiếp cận sớm các mô hình AI minh chứng cho sự chuyển dịch sang một mô hình mà ở đó quá trình phát triển và triển khai trí tuệ nhân tạo dựa trên sự đối thoại liên tục giữa các nhà phát triển tư nhân, chính phủ và xã hội, trong khi an ninh và lợi ích quốc gia ngày càng có tác động lớn đến tốc độ cũng như hình thức tiến bộ công nghệ.
