Tại sao cảm lạnh lại diễn biến nhẹ: Khám phá đột phá từ các nhà khoa học Yale

Một nghiên cứu khoa học mang tính bước ngoặt, được công bố vào ngày 19 tháng 1 năm 2026 trên tạp chí Cell Press Blue, đang định nghĩa lại hoàn toàn cách chúng ta hiểu về cơ chế phát triển của bệnh cảm lạnh thông thường. Công trình nghiên cứu này, được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Tiến sĩ Ellen Foxman thuộc Trường Y khoa Yale, đã chứng minh rằng yếu tố cốt lõi quyết định mức độ nặng nhẹ của bệnh chính là phản ứng từ các tế bào niêm mạc mũi, chứ không đơn thuần chỉ là đặc tính của virus rhinovirus. Sự thay đổi trong cách tiếp cận này nhấn mạnh tầm quan trọng của tính kịp thời và hiệu quả trong phản ứng miễn dịch bẩm sinh của cơ thể vật chủ, thay vì chỉ tập trung vào tải lượng virus xâm nhập.

Các kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng một tỷ lệ lớn các trường hợp nhiễm rhinovirus thực tế diễn ra mà không hề biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt, điều này khẳng định vai trò then chốt của hệ thống phòng thủ cá nhân. Trong những trường hợp bệnh diễn biến phức tạp và nặng nề hơn, một lượng lớn tế bào niêm mạc đã bị virus tấn công, cho thấy sự thiếu hụt hoặc thất bại của hệ thống bảo vệ kháng virus ở giai đoạn đầu. Tiến sĩ Foxman, một chuyên gia miễn dịch học và là tác giả chính của công trình, nhấn mạnh rằng kết cục của một đợt nhiễm trùng phụ thuộc rất lớn vào cách thức mà cơ thể phản ứng lại với sự hiện diện của virus ngay từ những giây phút đầu tiên.

Để thu thập được các dữ liệu có tính tương thích sinh học cao và phản ánh đúng thực tế lâm sàng, các nhà khoa học đã sử dụng mô hình organoid từ mô mũi người, bao gồm các tế bào biểu mô có lông chuyển và tế bào tiết chất nhầy, nhằm tái hiện chính xác cấu trúc phức tạp của đường hô hấp. Trong các mô hình thực nghiệm này, việc nhiễm rhinovirus đã kích thích các tế bào biểu mô tăng cường sản sinh interferon (IFN) — một loại protein bảo vệ thuộc hệ miễn dịch bẩm sinh, có vai trò điều phối phản ứng chống lại virus của cả tế bào đang bị nhiễm và các tế bào khỏe mạnh lân cận. Yếu tố quyết định sự thành bại trong việc ngăn chặn virus chính là tốc độ sản xuất interferon này.

Khi phản ứng interferon diễn ra nhanh chóng, sự lây lan của virus sẽ bị kìm hãm một cách hiệu quả, hạn chế tối đa số lượng tế bào bị tổn thương và dẫn đến các triệu chứng rất nhẹ hoặc hoàn toàn không có triệu chứng. Ngược lại, nếu quá trình sản xuất interferon bị trì hoãn, virus sẽ có cơ hội nhân bản mạnh mẽ, gây ra tình trạng viêm nhiễm bùng phát và khiến bệnh tình trở nên nghiêm trọng hơn. Nghiên cứu của Tiến sĩ Foxman và cộng sự đã bác bỏ quan điểm truyền thống vốn chỉ đề cao vai trò của virus, đồng thời chuyển trọng tâm sang các cơ chế bảo vệ sớm của lớp biểu mô mũi như một nhân tố quyết định vận mệnh của người bệnh.

Việc xác định tốc độ sản sinh interferon là cơ chế then chốt đã mở ra những triển vọng mới đầy hứa hẹn trong việc phát triển các loại thuốc điều trị các bệnh lý do rhinovirus gây ra. Tiến sĩ Foxman khẳng định rằng việc tác động để tăng cường các cơ chế bảo vệ tự nhiên của niêm mạc mũi có thể trở thành hướng đi chính cho các biện pháp can thiệp y tế trong tương lai. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về các sự kiện ở cấp độ tế bào khi cơ thể đối mặt với rhinovirus, mà còn củng cố niềm tin rằng sự kích hoạt nhanh chóng của hệ miễn dịch bẩm sinh tại lớp biểu mô chính là lá chắn tự nhiên vững chắc nhất giúp con người vượt qua những cơn cảm lạnh một cách nhẹ nhàng.