Sự Tương Phản Thời Tiết Tại Châu Âu: Ngày Ấm Áp Xen Lẫn Băng Giá Về Đêm Và Tuyết Tan

Các mô hình khí tượng trên khắp châu Âu hiện đang được định hình bởi những xu hướng nhiệt độ đối lập và đáng chú ý. Tình trạng nhiệt độ ban ngày tăng cao đang trở nên phổ biến tại nhiều khu vực, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự xâm nhập mạnh mẽ của các khối khí ấm có nguồn gốc từ các quỹ đạo phía nam và tây nam. Cấu trúc khí quyển đặc thù này đồng thời đang tạo ra lực đẩy, khiến các khối áp cao Bắc Cực (Arctic anticyclones) bị dịch chuyển dần về phía bắc và phía đông của lục địa.

Trong những ngày cuối tuần sắp tới, mức nhiệt độ cao nhất vào ban ngày tại một số khu vực cụ thể thuộc Tây và Trung Âu được dự báo sẽ dao động trong khoảng từ 5 đến 11 độ C. Con số này minh chứng rõ nét cho xu hướng ấm lên đang bao trùm khắp vùng lõi của châu lục. Các công trình nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng những chế độ thời tiết liên quan đến luồng không khí Bắc Cực lạnh giá, chẳng hạn như giai đoạn âm của Dao động Bắc Đại Tây Dương (NAO–), đã ghi nhận tốc độ ấm lên nhanh hơn khoảng 25% so với mức trung bình của mùa lạnh tại Bắc Âu. Tuy nhiên, sự ấm áp tương đối vào ban ngày này lại bị đặt cạnh cái lạnh khắc nghiệt về đêm, tạo ra nguy cơ sương muối cục bộ trên mặt đất rất rõ rệt.

Các chỉ số nhiệt độ qua đêm được dự báo sẽ giảm sâu xuống mức từ 0 đến 5 độ C dưới mức đóng băng (0 đến -5 độ C) tại nhiều địa điểm, thậm chí cái lạnh còn có thể trở nên cực đoan hơn ở các khu vực phía bắc. Mặc dù tần suất tổng thể của các ngày có sương giá — được định nghĩa là những ngày có nhiệt độ tối thiểu dưới 0 độ C — nhìn chung đã có xu hướng giảm tại châu Âu kể từ thập niên 1980, nhưng một nghịch lý đang diễn ra. Việc mùa sinh trưởng của cây trồng bắt đầu sớm hơn do sự ấm lên toàn cầu đã vô tình làm tăng tính dễ bị tổn thương của các hoạt động nông nghiệp trước những đợt sương giá muộn gây hại vào giai đoạn cuối mùa xuân.

Tình hình kết tủa dự kiến vào tuần tới sẽ mang đến những diễn biến phức tạp hơn cho bức tranh thời tiết, khi các đợt mưa được dự báo có thể dẫn đến hiện tượng đóng băng (glaze ice) trong những điều kiện khí quyển đặc thù. Sự đan xen giữa hơi ấm ban ngày và nhiệt độ dưới 0 độ vào ban đêm là đặc điểm tiêu biểu cho sự biến động của thời tiết châu Âu hiện nay, trái ngược hoàn toàn với các quy chuẩn lịch sử khi các đợt lạnh thường được phân bổ đồng đều hơn. Để cung cấp thêm bối cảnh, một đợt sương giá nghiêm trọng gần đây vào tháng 1 đã được các chuyên gia khí tượng mô tả là một 'sự kiện lạnh cực kỳ hiếm gặp trong thế kỷ 21' tại một số vùng của châu Âu, làm nổi bật sự phân hóa ngày càng tăng so với những tháng có nhiệt độ ấm kỷ lục như tháng 12 ngay trước đó.

Một mối lo ngại về thủy văn cục bộ đang dần hình thành ở các khu vực phía tây do hiện tượng tan chảy của các lớp tuyết tích tụ lâu ngày. Các khu vực phía Tây và phía Bắc của Lithuania hiện vẫn đang duy trì một lớp tuyết phủ đáng kể, nhưng lớp tuyết này đã bắt đầu quá trình tan chảy, hệ quả là làm mực nước sông dâng cao tại các lưu vực thoát nước phía tây của quốc gia này. Bất chấp sự đóng góp đáng kể của lượng nước từ tuyết tan, dự báo lượng mưa tổng thể cho giai đoạn sắp tới được dự đoán sẽ thấp hơn 50% so với mức trung bình theo mùa. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp giảm bớt mối đe dọa tức thời về tình trạng lũ lụt diện rộng và đột ngột do quá trình tuyết tan gây ra.

Mô hình thời tiết khu vực này có mối liên hệ mật thiết với các động lực khí quyển trên phạm vi rộng lớn hơn. Sự ấm lên bất thường tại Bắc Cực, nơi đang nóng lên với tốc độ nhanh hơn gấp đôi so với mức trung bình toàn cầu, được tin là có ảnh hưởng trực tiếp đến thời tiết ở các vĩ độ trung bình. Quá trình này có khả năng làm thay đổi sự lưu thông khí quyển, chẳng hạn như chuyển đổi từ dòng chảy theo chiều vĩ tuyến (zonal flow) sang dòng chảy theo chiều kinh tuyến (meridional flow). Sự thay đổi này, đi kèm với các đợt gió tây yếu hơn, có thể dẫn đến các giai đoạn nắng nóng hoặc giá rét cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn ở châu Âu, cho phép luồng khí Bắc Cực lạnh lẽo xâm nhập sâu xuống các vĩ độ thấp hơn thông qua một xoáy cực bị chia cắt (split polar vortex).

Những hệ quả của hiện tượng Khuếch đại Bắc Cực (Arctic Amplification) hiện đang là đối tượng nghiên cứu tích cực của các sáng kiến như ArctiCONNECT, một dự án nhằm nâng cao sự hiểu biết về các mối liên kết từ xa (teleconnections) giữa Bắc Cực và châu Âu. Sự tương tác giữa những thay đổi lưu thông quy mô lớn này và các điều kiện thực tế tại khu vực, bao gồm cả triển vọng thời tiết khô hạn hơn mức trung bình tại Tây và Trung Âu, cho thấy một tương lai khí tượng đầy phức tạp. Thời gian tới có thể sẽ tiếp tục ghi nhận những hiện tượng cực đoan cục bộ kéo dài, đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ các cơ quan dự báo và cộng đồng quốc tế.