Vampire Địa Ngục và Bản Giao Hưởng Của Sự Tiến Hóa

Có những sinh vật tồn tại ở nơi sâu thẳm đến mức bóng tối tuyệt đối trở thành môi trường sống tự nhiên của chúng. Một trong số đó là Vampyroteuthis infernalis, hay còn gọi là “vampire địa ngục”. Giờ đây, sinh vật này đã lên tiếng thông qua ngôn ngữ DNA: các nhà khoa học đã giải trình tự bộ gen của nó, mở ra chìa khóa hé lộ điểm phân tách tiến hóa, nơi con đường của bạch tuộc và mực ống từng tách rời nhau.

Việc giải mã bộ gen của sinh vật sống ở tầng sâu này mang lại những phát hiện đáng kinh ngạc. Bộ gen của vampiretiuthis được xác định là khổng lồ, với hơn 11 tỷ cặp base. Con số này lớn gấp khoảng bốn lần bộ gen người, và là bộ gen lớn nhất từng được giải trình tự trong số các loài động vật chân đầu.

Những phát hiện quan trọng

• Kích thước không phải là điều gây ngạc nhiên nhất, mà chính là kiến trúc của bộ gen này. Các nhiễm sắc thể của nó vẫn giữ được mô hình rất cổ xưa, mang “dấu ấn của mực ống”. Điều này khiến loài này được mệnh danh là “hóa thạch sống về mặt hệ gen”.
• So sánh với các loài động vật chân đầu khác (bao gồm cả loài bạch tuộc biển Argonauta hians), các nhà khoa học nhận thấy xu hướng thay đổi: dòng bạch tuộc trải qua quá trình hợp nhất và tái cấu trúc nhiễm sắc thể không thể đảo ngược theo thời gian, trong khi vampiretiuthis lại bảo tồn được những đặc điểm nguyên thủy này.

Nghiên cứu này khéo léo chuyển trọng tâm: sự đa dạng đáng kinh ngạc của các loài động vật chân đầu hiện đại không hoàn toàn do “sự xuất hiện của các gen mới”, mà chủ yếu là do cách bản đồ nhiễm sắc thể được sắp xếp lại. Chính sự “tái tổ chức bản nhạc” này có thể đã mở đường cho sự hình thành các hình thái cơ thể và hành vi mới.

Bản thân loài vampiretiuthis là một “kho lưu trữ vũ trụ” độc đáo. Nó sinh sống trong vùng tối thiểu oxy, nơi mà nhiều loài săn mồi khác không thể hô hấp. Nó không phải là kẻ “hút máu” như tên gọi, mà là một sinh vật thu thập “tuyết biển” (chất hữu cơ phân hủy) một cách hiền hòa, trôi dạt trong vùng nước chạng vạng của đại dương. Ngay cả qua lối sống này, nó vẫn đóng góp cho hành tinh: các sinh vật ăn vụn hữu cơ ở biển sâu tham gia vào quá trình vận chuyển carbon xuống vùng sâu (bơm sinh học).

Phát hiện này đã thêm vào bản giao hưởng của đại dương một “nốt trầm cổ xưa” đầy ký ức. Nó cho thấy đôi khi, sự tiến hóa định hình thế giới không phải bằng những “nốt nhạc mới mẻ” vang dội, mà bằng cách sắp xếp lại những gì đã có sẵn—giống như việc thay đổi các nhịp điệu trong một bản nhạc giao hưởng.