Ghen Tuông Được Định Hình Lại Là Cơ Chế Bảo Vệ; Nụ Cười Lan Truyền Củng Cố Lòng Tin Xã Hội

Các phân tích tâm lý học gần đây đang định hình lại quan điểm về sự ghen tuông, không còn xem nó là một khiếm khuyết cá nhân mà là một cảm xúc mang tính bảo vệ, báo hiệu một mối đe dọa hiện hữu trong cấu trúc quan hệ. Các chuyên gia nhận định rằng cảm giác ghen tuông nảy sinh khi cá nhân nhận thức được nguy cơ đánh mất một đối tượng hoặc giá trị quan trọng, từ đó thúc đẩy hành động bảo vệ những gì thuộc về mình; định kiến tiêu cực của xã hội đối với ghen tuông chủ yếu xuất phát từ sự nhầm lẫn với cảm giác xấu hổ.

Sự ghen tuông kéo dài, đặc biệt khi có nguồn gốc từ những trải nghiệm thời thơ ấu về việc bị xem nhẹ hoặc những lần phản bội sau này, có thể biểu hiện ra bên ngoài qua tình trạng căng thẳng mãn tính và suy giảm chức năng cơ thể. Tiến sĩ Monica Borschel, một nhà tâm lý học lâm sàng tại Hồng Kông, phân loại ghen tuông thành “cảnh báo sai” – xuất phát từ việc tự đánh giá thấp bản thân hoặc lo âu gắn bó – và “cảnh báo thực” – khi đối tác có dấu hiệu coi thường, cô lập hoặc kiểm soát. Việc xử lý cảm xúc này đòi hỏi phải thấu hiểu cội nguồn và thiết lập một không gian quan hệ an toàn để trao đổi cởi mở về những điểm dễ bị tổn thương.

Song song với đó, nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý xã hội đã khẳng định sức ảnh hưởng mạnh mẽ, phi ý thức của việc mô phỏng cảm xúc, nổi bật là hiện tượng lây lan nụ cười. Các công trình khoa học chứng minh con người có xu hướng bắt chước niềm vui thường xuyên hơn so với việc mô phỏng nỗi buồn hay cơn giận, và sự mô phỏng này có mối tương quan trực tiếp với việc gia tăng lòng tin và những đánh giá tích cực về tính cách của người đang cười. Sự bắt chước mạnh mẽ hơn đối với một nụ cười được dự báo sẽ dẫn đến mức độ tin cậy cao hơn trong các tương tác xã hội, nhấn mạnh tính chất dễ lây lan của biểu hiện tích cực này.

Trong khi ghen tuông không được kiểm soát có thể dẫn đến hành vi chiếm hữu và kiểm soát quá mức, làm tổn hại đến mối quan hệ, thì nụ cười lại đóng vai trò là chất xúc tác xây dựng sự gắn kết bền chặt. Việc chia sẻ tiếng cười được nghiên cứu chỉ ra là nguồn tiếp thêm sinh lực và sự kiên cường cho một mối quan hệ, đồng thời kích hoạt sự giải phóng endorphin, hay còn gọi là “hormone hạnh phúc”. Ngược lại, sự thiếu tin tưởng và đánh giá thấp giá trị bản thân là những mặt tiêu cực tiềm ẩn mà ghen tuông có thể phơi bày. Việc xây dựng lòng tin lẫn nhau, thông qua sự giải trình trách nhiệm và không nói dối, là yếu tố thiết yếu để vượt qua cảm giác ghen tuông không cần thiết và tạo ra sự an toàn trong quan hệ.

Tác động của trạng thái tâm lý không chỉ giới hạn trong quan hệ cá nhân mà còn lan sang môi trường tổ chức. Cảm xúc tiêu cực như buồn bã hay căng thẳng kéo dài tại nơi làm việc có thể lây lan, làm giảm năng suất và tăng tỷ lệ sản phẩm lỗi, ảnh hưởng đến 10-12 người xung quanh. Điều này củng cố quan điểm rằng việc quản lý và biểu đạt cảm xúc, dù là tiêu cực như ghen tuông hay tích cực như nụ cười, đều có ảnh hưởng sâu rộng đến môi trường xã hội và tổ chức.