Chuẩn bị Tâm lý là Yếu tố Quyết định Vượt qua Khủng hoảng

Khi đối mặt với các biến cố bất ngờ, từ sự cố vật chất như hỏa hoạn tại nhà máy đến biến động trừu tượng như suy thoái thị trường, cơ thể con người kích hoạt phản ứng sinh học không thể tránh khỏi là tê liệt nhận thức do lo âu, đi kèm với sự giải phóng hormone cortisol. Cortisol, thường được gọi là 'hormone chống stress', được sản xuất bởi vỏ thượng thận nhằm tăng cường sức mạnh tạm thời và cải thiện tốc độ phản ứng khi nhận thức về mối đe dọa. Tuy nhiên, sự gia tăng cortisol kéo dài trong căng thẳng mãn tính có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đi ngược lại với tác dụng bảo vệ ban đầu của nó.

Sự sống còn trong những thời điểm này không phụ thuộc vào may mắn mà là kết quả trực tiếp của sự chuẩn bị tinh thần kỹ lưỡng, đòi hỏi những hành động đi ngược lại với bản năng để phá vỡ trạng thái tê liệt tâm lý. Các doanh nghiệp cũng nhận thức rõ điều này; việc thiếu kế hoạch ứng phó kịp thời với các khủng hoảng bất ngờ như đại dịch Covid-19 đã khiến nhiều đơn vị phải tạm ngừng hoạt động hoặc đối diện nguy cơ phá sản. Nguyên tắc cốt lõi là đặt kỷ luật lên trên phản ứng bộc phát. Trong tình huống nguy cấp, ưu tiên hàng đầu là thực thi các danh mục vận hành đã được định sẵn nhằm ngăn chặn thiệt hại lan rộng, một phương pháp tương tự như các giao thức an toàn hàng không đã được kiểm chứng. Việc có kế hoạch quản trị khủng hoảng chủ động, dự đoán các vấn đề tiềm ẩn về công nghệ, nhân sự hay tài chính, là cực kỳ quan trọng vì mỗi giây phút đều có giá trị. Sự chuẩn bị này giúp loại bỏ hành vi bốc đồng, vốn là kết quả của việc vùng não phụ trách kiểm soát xung lực giảm hoạt động khi đối mặt với mối đe dọa.

Thứ hai, cần áp dụng tư duy như một nhà khoa học để đánh giá khách quan. Điều này bao gồm việc thể hiện sự tò mò để kiểm kê các nguồn lực còn lại và xây dựng bước đi hợp lý tiếp theo, xem thất bại như một tập hợp dữ liệu cần phân tích. Trong nghiên cứu khoa học công nghệ, bản chất của hoạt động này là có rủi ro và thất bại, nhưng rủi ro đó cần được quản trị chứ không phải bị triệt tiêu bởi thủ tục hành chính rườm rà. Tư duy này giúp chuyển đổi góc nhìn tiêu cực thành cơ hội học hỏi; thất bại không định nghĩa con người mà là một kết quả tạm thời mang lại bài học quý giá mà thành công không thể dạy được. Việc áp dụng tư duy này trong kinh doanh, như cách American Express đã tập trung vào việc khôi phục tài chính và chuẩn bị cho tăng trưởng sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008, là minh chứng cho việc loại bỏ các hoạt động không cần thiết để tái thiết lập nền tảng.

Thứ ba, thực hành hình dung kịch bản tồi tệ nhất theo triết lý Khắc kỷ (Stoicism). Việc phân tích chi tiết viễn cảnh xấu nhất sẽ làm giảm nỗi sợ hãi bằng cách xác nhận khả năng sống sót, từ đó mang lại sự tự do để phấn đấu cho kết quả tốt hơn. Trong quản trị khủng hoảng, một trong những nguyên tắc quan trọng là lường trước khả năng xấu nhất. Hơn nữa, việc chấp nhận rằng không có tình huống nào hoàn hảo 100% giúp ngăn ngừa trở ngại tâm lý do kỳ vọng quá cao. Sự chuẩn bị tinh thần này là một phần của việc xây dựng khả năng phục hồi, một yếu tố cần thiết để đạt được thành công lâu dài.

Thứ tư, tuyệt đối không chấp nhận sự cô lập. Khả năng phục hồi đòi hỏi phải có một 'nội các khủng hoảng' đáng tin cậy, bao gồm bạn bè hoặc cố vấn, nơi việc chia sẻ gánh nặng chuyển một vấn đề tưởng chừng như không thể vượt qua thành các nhiệm vụ có thể quản lý được. Trong bối cảnh doanh nghiệp, các chuyên gia đã chỉ ra rằng cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) với nguồn lực hạn chế, cần có sự hỗ trợ để ứng phó với các biến động kinh tế vĩ mô. Việc kết nối và chia sẻ kinh nghiệm, như trong các hội thảo công bố báo cáo về khả năng ứng phó khủng hoảng, là cách để tăng cường sức đề kháng chung.

Cuối cùng, phải hành động một cách thực dụng và ngay lập tức, dù chỉ là những bước đi tối thiểu, để tạo ra quán tính và giành lại quyền kiểm soát. Sự tự tin không đi trước hành động mà là kết quả của hành động. Con người về bản chất được lập trình để thích ứng; sức mạnh thực sự nằm ở việc lựa chọn cách phản ứng trước những đau khổ, tái thiết lập mục đích từ những gì còn sót lại sau mất mát. Việc liên tục di chuyển về phía trước, dù chậm, là cơ chế sinh lý giúp hệ thần kinh thoát khỏi trạng thái 'đóng băng' (Freeze) và kích hoạt lại khả năng xử lý lý trí, khẳng định tầm nhìn chiến lược và khả năng đáp ứng linh hoạt của con người trước mọi nghịch cảnh.