Trí Tuệ Cổ Đại Đối Diện Sự Trì Hoãn và Khát Vọng An Nhiên Nội Tại

Các học thuyết triết học cổ đại đang cung cấp những góc nhìn sâu sắc và kịp thời cho những thách thức thường nhật của con người hiện đại, đặc biệt là trong việc hoàn thành nhiệm vụ và kiểm soát cảm xúc, xem sự trì hoãn như một rào cản lớn đối với sự thanh thản trong tâm hồn.

Triết gia Hy Lạp cổ đại Democritus, người sinh vào khoảng năm 460 TCN tại Abdera, xứ Thrace, đã đưa ra một tuyên bố kinh điển: "Kẻ nào trì hoãn mọi thứ sẽ không bao giờ hoàn thành hay làm cho bất cứ điều gì trở nên trọn vẹn". Lời răn dạy này chạm đến cảm giác phổ biến ngày nay về việc liên tục bắt đầu nhưng không bao giờ kết thúc một công việc nào đó. Quan điểm của Democritus về một cuộc sống có trật tự, được dẫn dắt bởi sự thận trọng, là con đường duy nhất để đạt được euthymia—sự bình tĩnh và thanh thản của tâm trí—chứ không phải thông qua sự phân tán hay bất động kéo dài.

Khoa học tâm lý đương đại xác định sự trì hoãn chủ yếu liên quan đến khó khăn trong điều chỉnh cảm xúc, nơi cá nhân né tránh các nhiệm vụ gây khó chịu để tìm kiếm sự thỏa mãn tức thì, thường bị khuếch đại bởi các yếu tố gây xao nhãng kỹ thuật số. Giáo sư Joseph Ferrari, chuyên gia nghiên cứu về chủ đề này tại Đại học DePaul (Mỹ), chỉ ra rằng dù nhiều người có xu hướng chần chừ, khoảng 20% số người được khảo sát mắc chứng "trì hoãn mãn tính", đối với họ, việc quản lý thời gian không còn ý nghĩa. Sự trì hoãn, theo quan điểm này, là một cơ chế đối phó đã được học hỏi, được củng cố bởi sự giải tỏa cảm xúc tiêu cực ngay lập tức, bất chấp những hệ lụy lâu dài. Neil Fiore, tác giả cuốn 'The Now Habit', cũng giải thích rằng trì hoãn là phản ứng đối phó với nỗi lo lắng khi bắt đầu hoặc kết thúc một công việc.

Sự liên kết giữa các nguyên tắc cổ xưa và các phương pháp tự cải thiện bản thân hiện đại là rõ ràng. Các học thuyết ngày nay khuyến khích việc chia nhỏ các mục tiêu lớn thành những hành động vi mô và thực hành kỷ luật tự giác để thu hẹp khoảng cách giữa ý định và hành động thực tế. Điều này phản ánh sự nhấn mạnh của triết học cổ đại vào việc sống có trật tự để đạt được sự an lạc. Các nhà tư tưởng cổ đại, như Democritus, người đã phát triển thuyết nguyên tử thô sơ, tin vào trật tự vật chất và quy luật khách quan, ngụ ý rằng trật tự tinh thần cũng là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững. Sự nhất quán và hành động quyết đoán, theo góc nhìn lịch sử này, là nền tảng để đạt được sự xuất sắc, từ đó tác động trực tiếp đến cảm giác viên mãn và sự cân bằng tinh thần.

Việc trì hoãn, đặc biệt khi đối diện với nhiệm vụ mơ hồ hoặc quá lớn như "viết báo cáo" hay "chuẩn bị cho kỳ thi", gây ra cảm giác choáng ngợp, một dạng cảm xúc tiêu cực kích hoạt vòng lặp trì hoãn. Những người theo chủ nghĩa hoàn hảo thường rơi vào vòng xoáy sợ hãi thất bại, dẫn đến việc không dám bắt đầu, hoặc có xu hướng "đập đi xây lại" vào phút cuối, làm trễ hạn. Các nhà triết học cổ đại đề cao sự giản dị và thuận theo tự nhiên như những con đường dẫn đến sự bình yên nội tâm. Việc áp dụng các chiến lược hành vi khoa học, như chia nhỏ mục tiêu, giúp người hiện đại chinh phục từng phần nhỏ, tạo ra cảm giác thoải mái tâm lý khi hoàn thành một "thử thách" nhỏ, từ đó tạo đà cho các nhiệm vụ tiếp theo.

Từ bỏ thói quen trì hoãn không chỉ cải thiện hiệu suất công việc mà còn có tác động sâu rộng đến chất lượng cuộc sống. Các nghiên cứu chỉ ra rằng những người thường xuyên trì hoãn có mức độ căng thẳng cao hơn đáng kể so với mức độ hạnh phúc của họ. Sự trì hoãn còn ảnh hưởng tiêu cực đến các lợi ích cá nhân dài hạn, ví dụ như bỏ lỡ các buổi kiểm tra sức khỏe hoặc thu nhập hưu trí không thỏa mãn. Khảo sát của H&R Block cho thấy việc kê khai thuế vào phút chót (ngày 15/4) đã khiến mỗi cá nhân phải chi thêm hàng trăm đô la mỗi năm. Do đó, việc quay về với trí tuệ cổ xưa, tập trung vào euthymia thông qua hành động có trật tự, là một chiến lược thiết yếu để bảo vệ sự cân bằng tinh thần và thành tựu cá nhân trong xã hội đầy biến động ngày nay.