Đặc Điểm Giải Phẫu Thị Giác Giúp Mèo Hoạt Động Ban Đêm

Mèo được biết đến là loài động vật hoạt động mạnh mẽ vào lúc chạng vạng, tức là lúc bình minh và hoàng hôn. Sự ưu tiên này bắt nguồn từ quá trình tiến hóa, giúp hệ thống thị giác của chúng thích nghi hoàn hảo với điều kiện ánh sáng yếu. Nhờ sự thích nghi này, mèo có thể quan sát môi trường xung quanh trong điều kiện ánh sáng yếu hơn tới bảy lần so với ngưỡng nhạy cảm của mắt người. Yếu tố then chốt tạo nên hiệu suất vượt trội này chính là cấu trúc giải phẫu độc đáo của đôi mắt mèo.

Cấu trúc giải phẫu đóng vai trò trung tâm trong cơ chế nhìn đêm của mèo là *Tapetum Lucidum*, một lớp phản xạ nằm phía sau võng mạc. Lớp này, được cấu tạo từ các tinh thể guanine, hoạt động như một tấm gương nội tại. Chức năng của nó là dẫn những photon ánh sáng đã đi qua các tế bào cảm quang trở lại võng mạc, mang lại cho các tế bào thụ cảm cơ hội thứ hai để thu nhận ánh sáng. Chính hoạt động của lớp màng này gây ra hiện tượng mắt mèo phát sáng lấp lánh khi có ánh đèn chiếu vào; trong khi đó, ở người, ánh sáng bị phản xạ từ các mạch máu, tạo ra hiệu ứng “mắt đỏ” quen thuộc. Khả năng phản xạ của lớp *tapetum* ở mèo có thể mạnh hơn đáy mắt người tới 130 lần.

Ngoài *tapetum lucidum*, mèo còn sở hữu nhiều lợi thế thị giác khác. Đồng tử của chúng có hình khe dọc, cho phép chúng mở rộng tối đa để thu thập lượng ánh sáng cần thiết trong điều kiện chạng vạng và nhanh chóng thu hẹp lại để bảo vệ võng mạc khi ánh sáng ban ngày quá mạnh. Hơn nữa, võng mạc của mèo chứa số lượng tế bào que — các tế bào thụ cảm chịu trách nhiệm phát hiện chuyển động và thị giác đen trắng — nhiều hơn đáng kể so với tế bào nón, vốn đảm nhiệm việc nhận biết màu sắc.

Những điều chỉnh sinh học này cũng kéo theo một số hạn chế nhất định vào ban ngày. Thị giác của mèo kém nhạy bén hơn trong việc phân biệt các màu sắc rực rỡ, mặc dù chúng không nhìn thế giới hoàn toàn đơn sắc mà là các sắc thái của màu xám, xanh lá cây và xanh dương. Khả năng nhìn xa của chúng có thể sắc nét hơn người, nhưng chúng lại gặp khó khăn hơn trong việc nhận diện các chi tiết nhỏ ở khoảng cách dưới nửa mét. Để định hướng và săn mồi trong bóng tối, mèo còn phải dựa vào thính giác phát triển cao độ và các sợi ria mép (vibrissae), vốn là những công cụ đo lường khoảng cách cực kỳ chính xác và nhạy cảm với những dao động nhỏ nhất trong không khí.

Tuy nhiên, cần phải nhấn mạnh một điểm quan trọng: dù sở hữu những cải tiến sinh học đáng kể này, mèo vẫn không thể nhìn thấy trong điều kiện bóng tối tuyệt đối. Để kích hoạt các tế bào cảm quang, luôn cần có sự hiện diện của ít nhất một nguồn sáng dù là nhỏ nhất.