Dijital Isı: Sunuculardan Şehir Isıtmaya

Finlandiya'da yeni bir enerji sektörü filizleniyor: Yapay zeka sistemlerine hizmet veren veri merkezlerinden elde edilen atık ısı, şehirleri, konutları ve hatta saunaları ısıtmak için giderek daha fazla kullanılıyor. Bu model, CO2 emisyonlarını azaltma, kömürle çalışan termik santralleri kapatma ve aynı zamanda artan hesaplama gücü talebini karşılama imkanı sunuyor.

Dijital Isı Nasıl Çalışıyor?

Veri merkezleri, sunucuları soğutma işlemi sırasında önemli miktarda ısı açığa çıkarır. Normalde bu ısı, 25 ila 35 santigrat derece arasındaki sıcaklıklarda suya dönüştürülür ve çevreye atılırdı. Ancak Finlandiya'da bu durum değişiyor.

Bu ılık su, ısı pompası istasyonlarına yönlendiriliyor. Burada sıcaklığı 60 ila 90 santigrat dereceye çıkarılıyor. Ardından, merkezi ısıtma için standart olan 100+ dereceye yükseltilerek şehirlerin ısıtma şebekelerine veriliyor. Isı, binalarda kullanıldıktan sonra soğuyan su, tekrar veri merkezlerine geri dönerek kapalı bir döngü oluşturuyor. Bu döngü, altyapının genel enerji verimliliğini artırıyor.

Google, Microsoft ve Yerel Şirketlerin Öncü Projeleri

Liman kenti Hamina'da bulunan Google veri merkezi, büyük ölçüde karbon nötr enerjiyle çalışarak bölgedeki merkezi ısıtma ihtiyacının yüzde 80'ini karşılamayı hedefliyor. Bu merkez, yaklaşık iki bin evin ve sosyal tesisin ısıtılmasını ücretsiz olarak sağlıyor.

Microsoft ise Espoo bölgesi ve komşu belediyeler için bir veri merkezi kümesi inşa ediyor. Proje tam kapasiteye ulaştığında, ısı ihtiyacının yüzde 40'ını karşılayacak. Bu, yaklaşık 100 bin evin ısıtılmasına eşdeğer bir katkı demek. Bu girişim sayesinde bölgedeki yerel bir kömürlü termik santralin faaliyetleri durdurulabildi.

Mäntsälä gibi daha küçük bir kasabada, 75 MW gücündeki bir veri merkezi yaklaşık on yıldır ısıtma ihtiyacının üçte ikisini karşılıyor. Bu, 2.500 hanenin ısıtılmasına denk geliyor ve sakinlerin ısıtma faturalarında belirgin bir düşüş sağlıyor.

Finlandiya Neden Öncü Oldu?

Bu başarının arkasında iki temel faktör yatıyor: Ülkenin gelişmiş merkezi ısıtma sistemi ve soğuk iklimi. Bu koşullar, ısı geri kazanımının (rekuperasyon) kullanımını hem çok etkili hem de yüksek talep gören bir hale getiriyor.

Rüzgar, hidroelektrik ve nükleer enerji gibi karbonsuz elektrik kaynaklarının yüksek payı, hem elektriğin hem de ondan üretilen ısının neredeyse karbon nötr olduğu anlamına geliyor. İlgili kurumların verilerine göre, Finlandiya'nın ısıtma sisteminde yenilenebilir enerji ve ısı geri kazanımının payı 2023-2024 yıllarında yüzde 70'i aşmış durumda ve bu eğilim 2026'ya kadar artmaya devam edecek; veri merkezleri de bu trendin önemli itici güçlerinden biri oldu.

Ekolojik ve Ekonomik Etkiler

Dijital ısının kullanılması, her büyük proje için yılda binlerce ton CO2 emisyonunun azalması anlamına geliyor. Aynı zamanda şehirlerin kömür ve turba gibi geleneksel yakıtlara olan bağımlılığını da azaltıyor.

Bu durum, vatandaşlar için daha istikrarlı ve genellikle daha düşük ısıtma tarifeleri anlamına geliyor. Çünkü belediyeler, geleneksel yakıt maliyetlerini ve eski termik santrallerin işletme giderlerini düşürüyorlar.

Teknoloji şirketleri için de bu çözüm avantajlıdır: Sunucu soğutma maliyetleri düşerken, yeşil gündem sayesinde itibarları güçleniyor. Dahası, veri merkezleri sadece BT varlıkları olmaktan çıkıp kritik belediye altyapısının bir parçası haline geliyorlar.

Fince Modelden Küresel Eğilime

Finlandiya'nın bu yaklaşımı, diğer ülkeler için bir model olarak görülüyor. Avrupa Birliği'nde 2026'dan itibaren bazı ülkelerde yeni veri merkezlerinin fazla ısılarının bir kısmını geri dönüştürmesi zorunlu hale gelecek ve bu standartlar kademeli olarak sıkılaştırılacak.

Ancak her tesis ısı şebekelerine bağlanamıyor. Bazı veri merkezleri teknik veya coğrafi olarak mevcut altyapının dışında kalıyor. Bu durum, şehirleri yeni sahaların yerleşimi konusunda daha dikkatli planlama yapmaya itiyor.

Uzmanlar, yapay zekanın getirdiği artan hesaplama yükleriyle birlikte, yerel ısı geri kazanım projelerinin bile şehirlerin iklim hedeflerine ulaşmasında ve enerji bağımsızlığında önemli bir rol oynayabileceğini belirtiyorlar.