Erken Evrende Anormal Derecede Sıcak Bir Galaksi Kümesi Olan SPT2349-56 Astronomlar Tarafından Keşfedildi

Uluslararası bir astronom ekibi, Kanadalı araştırmacıların öncülüğünde, evrenin erken dönemlerinde yer alan SPT2349-56 galaksi kümesini tespit etti. Bu kümenin merkezler arası ortamının sıcaklığı, mevcut astrofiziksel modellerin öngördüğü değerlerin oldukça üzerinde seyrediyor. Büyük Patlama'dan yalnızca 1,4 milyar yıl sonra var olan bu kütleçekimsel bağlı yapı, standart teorilere göre milyarlarca yıllık kütleçekimsel çökme ve stabilizasyon sonrasında oluşması gereken aşırı bir termal duruma sahip.

Bu önemli keşif, 5 Ocak 2026 tarihinde Nature dergisinde yayımlandı. Veriler, Şili'de bulunan ALMA (Atacama Büyük Milimetre/milimetre Altı Dizisi) teleskopları kullanılarak elde edildi. SPT2349-56'nın bu kadar erken bir dönemde bu kadar yüksek bir sıcaklığa ulaşması, kozmik evrimin büyük ölçekli yapılar için beklenenden daha hızlı ilerlediğini gösteriyor.

SPT2349-56 kümesi, yaklaşık 500.000 ışık yılı çapında bir hacme sıkışmış 30'dan fazla galaksiyi barındırıyor; bu boyut, kendi galaksimiz Samanyolu'nun halosuyla kıyaslanabilir düzeyde. Araştırmacıları şaşırtan temel parametre ise yıldız oluşum hızı oldu; bu hız, Samanyolu'ndakinin yaklaşık 5.000 katı. Daha önce gözlemlenen ve birbirine bağlı olmayan 'protokümeler'in aksine, SPT2349-56 tam teşekküllü bir yapı sergiliyor ve gazının yüksek sıcaklığına şaşırtıcı derecede çabuk ulaşmış durumda. Bu durum, büyük kozmik nesnelerin evriminin başlangıcının çok daha şiddetli olduğunu işaret ediyor.

Küme içi gaz sıcaklığının ölçümü, dolaylı yöntemlerle, yani Sunyaev-Zel'dovich etkisi kullanılarak gerçekleştirildi. Bu etki, kozmik mikrodalga arka plan ışımasının fotonlarının, galaksiler arası ortamdaki sıcak elektronlardan geçerken uğradığı bozulmayı kaydeder. Araştırmanın baş yazarı olan Britanya Kolumbiyası Üniversitesi'nden (UBC) Dr. Dazhi Zhou, doğrulama sonrasında verilerin gazın modellerin öngördüğünden en az beş kat daha sıcak olduğunu gösterdiğini belirtti. Hatta bu gaz, birçok modern kümenin ortamından bile daha enerjik görünüyor. Dalhousie Üniversitesi'nden Dr. Scott Chapman da bu çalışmada yer aldı.

Dr. Chapman, böylesine erken ve yoğun bir ısınmanın, muhtemelen kümenin merkezinde yeni keşfedilen üç süper kütleli kara deliğin aktif enerji salınımından kaynaklanan güçlü iç mekanizmalarla ilişkili olabileceğini öne sürdü. Bu mekanizma, standart modellerin olgunlaşmış kümelerde gazın kütleçekimsel sıkışma yoluyla yavaşça büyümesini ve ısınmasını varsaymasına meydan okuyor. Bu buluş, galaksi kümelerinin sıcak atmosferlerinin gelişim zaman çizelgesini evrenin daha erken dönemlerine çekiyor.

SPT2349-56'nın ilk tespiti 2010 yılında Antarktika'daki Güney Kutbu Teleskobu aracılığıyla yapılmıştı. Ardından gelen 2018 yılı gözlemleri, buranın yüksek yıldız oluşum hızına sahip bir küme olduğu statüsünü kesinleştirdi. Ekip, bu yoğun yıldız oluşumu, kara delik aktivitesi ve aşırı ısınmış atmosfer arasındaki etkileşimi inceleyerek, modern kümelerin kozmolojik yapım modellerini daha hassas hale getirmeyi hedefliyor.