Yapay Zeka Hubble Arşivinde 1300'den Fazla Anormal Nesne Keşfetti

Araştırmacılar, Hubble Uzay Teleskobu'nun otuz yılı aşkın süredir topladığı devasa veri arşivini sistematik bir şekilde taramak amacıyla yapay zeka tabanlı, gelişmiş bir sinir ağı aracı kullandılar. Hubble Miras Arşivi (Hubble Legacy Archive) içerisinde yer alan yaklaşık 100 milyon kırpılmış görüntüyü titizlikle inceleyen bu modern yöntem, astronomi dünyasında büyük bir yankı uyandırdı. Yapılan kapsamlı analizler sonucunda 1300'den fazla sıra dışı ve anormal nesne tespit edilirken, bu bulguların 800'den fazlasının daha önce hiçbir bilimsel literatürde kaydı bulunmayan tamamen yeni keşifler olduğu açıklandı.

Hubble'ın 35 yılı aşkın bir süreyi kapsayan gözlem geçmişi, manuel yöntemlerle işlenmesi neredeyse imkansız olan devasa bir bilgi hazinesi sunmaktadır. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) bünyesinde çalışmalarını sürdüren araştırmacılar David O'Ryan ve Pablo Gomez, bu karmaşık veri yığınını verimli bir şekilde analiz edebilmek için "AnomalyMatch" adını verdikleri özel bir sinir ağı geliştirdiler. İnsan beyninin görsel algılama ve örüntü tanıma yeteneklerini taklit edecek şekilde tasarlanan bu sistem, nadir görülen kozmik fenomenleri tespit etmek üzere eğitildi. AnomalyMatch, normal şartlarda yıllar sürebilecek bu devasa veri setinin analizini sadece iki buçuk gün gibi rekor bir sürede tamamlamayı başardı.

Tanımlanan anomaliler arasında, birbirleriyle çarpışma ve birleşme sürecinde olan galaksiler, gaz uzantıları nedeniyle "denizanası galaksileri" olarak adlandırılan yapılar ve onlarca yeni kütleçekimsel mercek adayı yer alıyor. İncelemeler sonucunda, etkileşim halindeki 417 galaksi ile birlikte 86 adet yeni potansiyel kütleçekimsel mercek belirlendi. Bilimsel açıdan hayati öneme sahip olan kütleçekimsel mercekler, evrendeki gizemli karanlık maddenin dağılımını ve evrenin genel yapısını anlamamıza yardımcı olurken, aynı zamanda çok uzaklardaki sönük nesnelerin bir büyüteç etkisiyle gözlemlenmesini sağlıyor.

Çalışma sırasında ayrıca, yoğun yıldız oluşum faaliyetlerinin sürdüğü devasa bölgelere sahip galaksiler ve kenardan gözlemlenen gezegen oluşum diskleri gibi nadir yapılar da keşfedildi. Mevcut astronomik sınıflandırma sistemlerinin hiçbirine tam olarak uymayan onlarca nesnenin varlığı, Hubble arşivinin barındırdığı olağanüstü çeşitliliği bir kez daha gözler önüne serdi. ESA bilim insanı Pablo Gomez, yapay zekanın buradaki rolünün insan kapasitesini "katlamak" olduğunu vurgularken, adayların nihai teşhisi için uzman ekibin manuel doğrulama sürecinin hala vazgeçilmez olduğunu belirtti. Bu önemli keşifleri detaylandıran araştırma, prestijli "Astronomy & Astrophysics" dergisinde yayımlanarak bilim dünyasına sunuldu.

AnomalyMatch projesinin elde ettiği bu başarı, astronomi biliminde her geçen gün katlanarak büyüyen veri hacimlerinin yönetilmesinde devrim niteliğinde bir yaklaşımı temsil ediyor. Geliştirilen bu yapay zeka aracının, gelecekteki geniş kapsamlı gökyüzü taramalarında temel bir araç olarak kullanılması planlanıyor. Bu bağlamda, Temmuz 2023'te fırlatılan ESA'nın "Euclid" misyonu ve 2026 yılının sonlarında fırlatılması hedeflenen NASA'nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu, bu tür algoritmaların en çok ihtiyaç duyulacağı projeler arasında yer alıyor. Hem Roman hem de Euclid teleskopları, karanlık enerjinin sırlarını çözmek ve evrenin derin yapısını aydınlatmak adına yeni bir keşif çağını başlatmayı hedefliyor.