Rio de Janeiro Okul Menülerinden Köpekbalığını Çıkarıyor: Hem Çocuklar Hem Okyanuslar İçin Yeni Bir Dönem

Günümüzde çocuk sağlığı ile okyanusların sürdürülebilirliği arasındaki ilişki, artık birbirinden bağımsız iki konu değil, aksine birbirini besleyen tek bir ekosistem olarak ele alınmaktadır. Bu modern bakış açısıyla, Rio de Janeiro eyalet yönetimi tarafından hayata geçirilen stratejik karar, sadece Brezilya sınırları içerisinde değil, tüm dünyada yankı bulan son derece güncel ve hayati bir adım olarak nitelendirilmektedir.

Rio de Janeiro, Brezilya genelinde devlet okullarındaki öğle yemeklerinden köpekbalığı etini tamamen çıkaran ilk eyalet olma unvanını kazandı. Bugün bu hamle, sadece yerel bir yasaklama kararı olarak değil, aynı zamanda kamu sağlığını korumaya yönelik dünya çapında bir "önleyici politika" modeli olarak sıkça referans gösterilmektedir.

Söz konusu yasağın temelinde, sarsılmaz bir bilimsel mantık ve biyolojik gerçeklikler yatmaktadır. Deniz ekosistemindeki besin zincirinin en üst basamağında yer alan devasa avcılar, yaşam döngüleri boyunca cıva gibi ağır metalleri dokularında biriktirme eğilimindedir. Gelişim çağındaki çocukların organizmaları ise bu tür tehlikeli nörotoksik maddelerin etkilerine karşı son derece savunmasız ve hassas bir yapı sergilemektedir.

Bu bilimsel argümanlar, Sea Shepherd Brazil gibi önde gelen çevreci kuruluşlar tarafından kamuoyu nezdinde güçlü bir şekilde desteklenmiştir. Özellikle yürütülen “Cação é Tubarão” (Cação Köpekbalığıdır) kampanyası aracılığıyla, tüketicilerin ne yediği konusundaki farkındalık artırılırken, aşırı avlanma riskleri ve deniz ürünleri piyasasındaki şeffaflık eksikliği gibi kritik sorunlara da dikkat çekilmiştir.

Sea Shepherd Brazil dahil olmak üzere pek çok bilimsel ve çevreci organizasyon, bu kararın alınmasında kilit rol oynayan verileri sunarken önemli bir noktayı vurguladılar: Bu mesele sadece bir damak tadı, mutfak tercihi veya geleneksel alışkanlıklar meselesi değildir; bu tamamen bir "biyolojik sorumluluk" ve gelecek nesillere karşı duyulan etik bir yükümlülüktür.

Günümüzde beslenme uzmanları ve ekologlar, okul beslenme programlarının artık sadece basit bir sosyal hizmet sunumu olmadığını, aksine çok güçlü bir ekolojik dönüşüm aracına dönüştüğünü belirtmektedir. Bir çocuğun tabağına giren gıdanın kaynağı, okyanusların derinliklerindeki dengeleri doğrudan etkileyen bir tercih haline gelmiştir.

CITES (Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme) tarafından son dönemde alınan ve onlarca köpekbalığı ile vatoz türünün korunmasını güçlendiren kararlar ışığında, Rio de Janeiro’nun bu girişimi artık bir istisna olarak görülmemektedir. Aksine bu adım, küresel çapta yaşanan büyük bir zihniyet değişiminin, yani doğayı sömürmekten onu korumaya doğru evrilen o büyük dönüşümün somut bir parçasıdır.

Okul yemeklerinde köpekbalığı etinden vazgeçilmesi, sadece bir gıda maddesinin yasaklanması anlamına gelmez. Bu durum, bir çocuğun bedensel sağlığı ile okyanusun ekolojik sağlığı arasındaki kopmaz bağın toplum nezdinde yeniden tanımlanması ve derinlemesine düşünülmesi sürecidir.

Yerel ölçekte alınan bu tür kararların, okyanusların gelecekteki gerçekliğini değiştirme gücü yadsınamaz. Okul sistemindeki devasa tedarik zincirinde yapılan tek bir değişiklik, tüm piyasaya ve "avcı balık tüketimi" kültürüne çok net bir sinyal göndermektedir. Bu, sadece bir menü tercihi değil, tüm tedarik ve tüketim zincirini dönüştüren stratejik bir hamledir.

Eyalet yönetimi, çocukları cıva gibi görünmez ve sinsi tehlikelerden korurken, aynı zamanda okyanus ekosistemini de dolaylı olarak muhafaza etmektedir. Çünkü yaşayan dünyada insan sağlığı ile denizlerdeki besin zincirinin bütünlüğü tek bir sistemdir. Bizler birey olarak çok olabiliriz ancak ekolojik anlamda hepimiz tek bir bütünün parçasıyız.