Jeże słyszą ultradźwięki w rekordowym zakresie: szansa na poprawę bezpieczeństwa ich siedlisk

W ciągu ostatniego dziesięciolecia populacja jeża europejskiego w niektórych regionach drastycznie spadła, odnotowując regres na poziomie od 16% do nawet 33%. Co niezwykle istotne, aż jedna trzecia przypadków śmiertelnych wśród lokalnych grup tych ssaków jest bezpośrednim wynikiem kolizji drogowych. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) sklasyfikowała ten gatunek w Czerwonej Księdze jako „bliski zagrożenia” (Near Threatened). Przełomowe badania, którymi kierowała dr Sophie Rasmussen z Uniwersytetu Oksfordzkiego, rzuciły zupełnie nowe światło na unikalną budowę aparatu słuchowego tych zwierząt, co może stać się fundamentem dla innowacyjnych metod ich ochrony.

Zespół badawczy, składający się z ekspertów z Oksfordu oraz naukowców z Danii, przeprowadził szczegółowe testy na grupie dwudziestu jeży przebywających w ośrodkach rehabilitacji dzikich zwierząt. Aby precyzyjnie określić zakres słyszalności, zastosowano zaawansowaną metodę rejestracji słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR), wykorzystując specjalistyczne elektrody do monitorowania impulsów nerwowych w odpowiedzi na bodźce dźwiękowe. Analizy wykazały, że jeże są w stanie odbierać fale dźwiękowe w imponującym przedziale od 4 do 85 kiloherców (kHz). Wynik ten znacząco przewyższa górną granicę słuchu człowieka, która wynosi około 20 kHz, a także możliwości psów (do 65 kHz) i kotów (do 45 kHz). Najwyższą czułość słuchu u jeży odnotowano przy częstotliwości około 40 kHz, co definitywnie potwierdza ich zdolność do funkcjonowania w szerokim spektrum ultradźwiękowym.

Wyjaśnienie tej niezwykłej adaptacji ewolucyjnej przyniosła szczegółowa analiza anatomiczna przeprowadzona przy użyciu mikrotomografii komputerowej. Skany ujawniły sztywną strukturę aparatu słuchowego, która wykazuje uderzające podobieństwo do mechanizmów wykorzystywanych przez nietoperze podczas echolokacji. U jeży zidentyfikowano wyjątkowo małe i gęste kosteczki słuchowe w uchu środkowym, w tym bardzo drobne strzemiączko, co gwarantuje niezwykle efektywną transmisję drgań o wysokiej częstotliwości bezpośrednio do ucha wewnętrznego. Taka specyfika budowy pozwala tym zwierzętom nie tylko odbierać sygnały z otoczenia, ale potencjalnie również komunikować się na poziomach częstotliwości, które pozostają całkowicie niedostępne dla większości innych gatunków ssaków.

Praktyczne wykorzystanie tego naukowego odkrycia ma na celu przede wszystkim radykalne ograniczenie śmiertelności zwierząt na drogach. Naukowcy zainicjowali już dialog z przedstawicielami przemysłu motoryzacyjnego w celu opracowania i zintegrowania z nowoczesnymi pojazdami specjalnych odstraszaczy ultradźwiękowych. Urządzenia te generowałyby sygnały o częstotliwościach, które jeże interpretują jako sygnał ostrzegawczy, pozostając jednocześnie całkowicie niesłyszalnymi dla ludzi oraz domowych czworonogów. Dodatkowo proponuje się montaż takich emiterów w autonomicznych kosiarkach do trawy oraz ogrodowych podkaszarkach, które stanowią obecnie jedno z największych zagrożeń dla tych prowadzących nocny tryb życia zwierząt w terenach zurbanizowanych.

Wdrożenie nowej technologii wiąże się jednak z szeregiem wyzwań, w tym z koniecznością zbadania potencjalnego wpływu takich sygnałów na inne gatunki fauny oraz skomplikowanymi procedurami certyfikacji systemów pokładowych. Dr Rasmussen wyraziła nadzieję na zacieśnienie współpracy z producentami aut, co pozwoliłoby na przetestowanie skuteczności różnych typów sygnałów ultradźwiękowych w warunkach rzeczywistego ruchu drogowego. Równolegle do rozwiązań technologicznych, organizacje proekologiczne, w tym IUCN, nieustannie apelują do społeczeństwa o prowadzenie ogrodów w sposób bardziej przyjazny naturze. Kluczowe działania obejmują rezygnację ze stosowania szkodliwych pestycydów oraz tworzenie specjalnych przejść w ogrodzeniach, umożliwiających jeżom swobodne przemieszczanie się między żerowiskami. Warto pamiętać, że jeż europejski występuje powszechnie na terytorium od zachodnich granic aż po Ural, a ogólna wrażliwość tego gatunku wymaga pilnej uwagi i skoordynowanych działań ochronnych.