Mối liên hệ bất ngờ: Băng tan ở Nam Cực đang 'tiếp lửa' cho các vụ cháy rừng tại Nam Mỹ

Một nghiên cứu khoa học mới đây đã xác định mối liên kết khí hậu từ xa (teleconnection) quan trọng giữa sự biến động nồng độ băng biển Nam Cực và các đợt cháy rừng tại Nam Mỹ. Dữ liệu quan sát kết hợp với mô hình hóa số liệu đã kết nối trực tiếp các giai đoạn gia tăng băng biển, đặc biệt là gần Bán đảo Nam Cực, với sự bùng phát mạnh mẽ của hỏa hoạn tại đông trung bộ Nam Mỹ. Phát hiện này làm sáng tỏ cơ chế cưỡng bức từ xa trong hệ thống khí hậu toàn cầu, cho thấy động lực học đại dương vùng cực có thể chi phối thời tiết ở những vĩ độ thấp hơn về phía bắc.

Cơ chế này vận hành thông qua các xoáy nghịch thường phát sinh từ nồng độ băng biển lớn quanh Bán đảo Nam Cực, thúc đẩy sự hình thành hệ thống áp cao kiên cố trên lục địa Nam Mỹ. Cấu hình khí quyển này tạo điều kiện lý tưởng cho cháy rừng lan rộng: nhiệt độ tăng cao, độ ẩm giảm và gió mạnh. Nghiên cứu về độ nhạy khí hậu Nam Mỹ trước các thái cực của Băng biển Nam Cực (ASI), sử dụng mô hình GFDL-CM2.1 và dữ liệu ERA-Interim, đã xác nhận những tác động đáng kể đến lượng mưa theo mùa và chế độ nhiệt ẩm tại đây.

Sự tương tác giữa vùng cực và nhiệt đới là lĩnh vực đang phát triển, dù trước đây tập trung nhiều vào băng biển Bắc Cực. Tuy nhiên, phân tích mới nhấn mạnh tầng băng quyển Nam Bán cầu đóng vai trò thiết yếu không kém. Cơ chế này chứng minh ảnh hưởng từ cực đến xích đạo tác động trực tiếp đến thời tiết lục địa, tương phản với các hiện tượng như El Niño–Southern Oscillation (ENSO) vốn thường ảnh hưởng từ nhiệt đới đến các vùng ngoại nhiệt đới.

Các hệ thống khí quyển tại Nam Mỹ bị ảnh hưởng bởi thái cực ASI bao gồm Dải hội tụ Nam Đại Tây Dương và Áp cao Bolivia. Sự biến động khí hậu lớn nhất xảy ra trong khoảng 110 đến 120 ngày, với Amazon thuộc Brazil và vùng Đông Nam Brazil nhạy cảm nhất. Liên kết thời gian này tạo ra cửa sổ dự báo quan trọng giữa sự kiện băng biển và thời tiết dễ gây cháy, đặc biệt khi hỏa hoạn chiếm tới một nửa lượng phát thải carbon từ phá rừng tại Nam Mỹ.

Khám phá này khẳng định tính kết nối của khí hậu Trái đất. Những thay đổi tại Nam Đại dương, như sự biến thiên băng biển với xu hướng mở rộng trước năm 2016 và sụt giảm nhanh sau đó, có thể lan truyền qua khí quyển gây ra cháy rừng diện rộng. Hiểu rõ mối liên kết này là tối quan trọng cho nông nghiệp và quản lý nước tại Nam Mỹ. Các quan sát xuyên Nam Cực và mô hình hóa độ phân giải cao là cần thiết để đánh giá chính xác trọng số của các liên kết này so với phát thải khí nhà kính và sự phục hồi tầng ozone.