Sự Cộng Tác Liên Thế Hệ Định Hình Xã Hội Già Hóa Thế Kỷ XXI

Sự gia tăng đáng kể về tuổi thọ trung bình đang dẫn đến một thực tế xã hội hiếm thấy: sự cùng tồn tại của tới sáu thế hệ khác nhau trong cùng một không gian gia đình và môi trường làm việc. Các nhóm nhân khẩu học này, được xác định bởi các sự kiện lịch sử và xã hội chung, tạo nên một bức tranh tương tác liên thế hệ phức tạp. Các thế hệ này bao gồm Thế hệ Im Lặng (sinh từ 1928-1945), thế hệ Baby Boomers, Thế hệ X, Millennials (Thế hệ Y), Thế hệ Z (sinh từ 1997 đến 2012 theo một số nguồn), và Thế hệ Alpha (sinh sau năm 2013). Sự giao thoa của các nhóm tuổi này, mỗi nhóm mang một bộ giá trị và kỹ năng riêng biệt, đòi hỏi một nỗ lực hợp tác liên thế hệ mạnh mẽ để giải quyết các thách thức đa diện của thế kỷ XXI.

Trong bối cảnh gia đình, sự dịch chuyển sang mô hình gia đình hạt nhân, dù mang lại sự tự chủ và linh hoạt cho các cặp vợ chồng trẻ, lại làm giảm tương tác trực tiếp hàng ngày giữa trẻ em và thế hệ lớn tuổi, những người lưu giữ ký ức và giá trị văn hóa. Ngược lại, trong môi trường doanh nghiệp, sự đa dạng thế hệ này được nhìn nhận như một lợi thế cạnh tranh tiềm năng nếu được quản lý đúng cách. Các tổ chức tiên phong đang áp dụng các mô hình như Community Intergenerational Integration Model (CIIM) với sáu trụ cột chiến lược nhằm kết nối các thế hệ từ Baby Boomers đến Gen Z.

Sự khác biệt về kinh nghiệm, kỹ năng công nghệ và hành vi làm việc giữa các nhóm tuổi này đặt ra thách thức cho bộ phận nhân sự, nhưng đồng thời mở ra cơ hội chuyển giao tri thức tổ chức to lớn. Một chiến lược then chốt được nhiều tập đoàn lớn trên thế giới áp dụng là thể chế hóa chương trình cố vấn ngược (Reverse Mentoring). Mô hình này đảo ngược vai trò truyền thống, nơi nhân viên trẻ hoặc am hiểu công nghệ sẽ hướng dẫn các nhà lãnh đạo cấp cao về các xu hướng số và kỹ năng mới. Ví dụ, FPT đã triển khai mô hình cố vấn hai chiều, trong đó Gen Z và Millennials hướng dẫn các kỹ năng số như AI và metaverse cho các chuyên gia lớn tuổi thuộc Gen X và Baby Boomers, đổi lại các chuyên gia này hướng dẫn chuyên môn sâu.

Mục tiêu của cố vấn ngược không chỉ là cập nhật kỹ năng số cho thế hệ đi trước mà còn là thúc đẩy sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau, phá vỡ những rào cản tư duy truyền thống. Việc thúc đẩy các chương trình hợp tác liên thế hệ là yếu tố sống còn để cải thiện sức khỏe tinh thần, giảm thiểu lo âu xã hội và chống lại sự phân biệt đối xử theo tuổi tác (ageism) trên toàn xã hội. Trong công việc, sự tương tác hai chiều này tạo ra một môi trường làm việc cởi mở và tích cực hơn, điều này đặc biệt quan trọng vì Gen Z có xu hướng nhảy việc cao, với khoảng 59,6% theo thống kê LinkedIn năm 2022. Quan hệ và ứng xử trong môi trường làm việc là yếu tố ảnh hưởng cao nhất đến lòng trung thành của nhân viên Gen Z.

Do đó, sự “giao ước tuổi tác” này, nơi kinh nghiệm quản lý khủng hoảng của thế hệ lớn tuổi kết hợp với sự nhạy bén kỹ thuật số của thế hệ trẻ, được xác định là chiến lược quyết định để đảm bảo khả năng phục hồi về mặt xã hội và kinh tế cho một xã hội toàn cầu đang già đi. Việc đánh giá hiệu quả chương trình cố vấn ngược một cách thường xuyên và khen thưởng các cặp mentor-mentee là cần thiết để duy trì động lực và biến nó thành một phần văn hóa doanh nghiệp lâu dài.